اينكه در آيهء * ( الله يتوفى الانفس حين موتها و التى لم تمت فى منامها . . . ) * وضع مرگ و خواب را با هم تنظير مىكند ، دليل بر اين است كه معنى خروج روح در حال مرگ اين نيست كه روح مانند جسمى از جسمى به جاى ديگر خارج شود ، بلكه اين است كه عالم عوض مىشود و نشئه تغيير مىكند البته با تفاوتهايى از نظر شدت و ضعف . چنين به نظر مىرسد كه آيات مربوط به برزخ كه نشان دهندهء حيات بعد از موت در فاصلهء مرگ تا قيامت است ، سه دسته است : 1 . آياتى كه صرفاً كلمهء توفّى در آنها به كار رفته و از كلمهء توفّى حيات بعد از موت استفاده مىشود ، مثل آيهء 42 زمر و آيهء 60 انعام و آيهء 104 يونس . 2 . آياتى كه به نحوى از گفت و شنود ملائك با انسان بعد از موت سخن مىگويد ، مثل آيهء 97 سورهء نساء . 3 . آياتى كه علاوه بر اين جهت ، از دخول [ در ] بهشت برزخ ياد شده است ، مثل آيهء 26 يس و آيهء 32 نحل . 4 . آياتى كه مستقيماً مسئلهء حيات عالم برزخ را صريحاً يا اشارتاً بيان كرده است ، مثل آيهء 154 بقره و 170 آل عمران و آيهء 99 و 100 سورهء مؤمنون و آيات آخر واقعه و بلكه آيهء 42 سورهء زمر كه قبلًا در شمارهء 1 ذكر شد . معاد - تفاوتهاى دو جهان 1 . عطف به ورقه هاى يادداشت معاد ، دنيادار عمل و كشت است ، آخرتدار برداشت و نتيجه گيرى و دار حساب است . 2 . در اينجا امكان تغيير دادن خود و سرنوشت خود هست و در آنجا نيست . سرنوشت لايتغير براى انسان كه از اختيار خودش خارج است ، مربوط است به آخرت .