است و يا عملى ( 1 ) . شعار لفظى مانند شعار « يا لثارات الحسين » و يا « يا منصور امِت » و يا « محمد معنا فالنصرلنا » ( ظاهراً در جنگ ذى قار از آن استفاده مىكردند ) و شعار تصويرى مانند علايمى كه روى پرچمها در جنگها نقش مىكردند كه همانها تدريجاً تكامل يافته و آرمهاى پرچمها را تشكيل مىدهد . نظير اين است صليب براى مسيحيان و تا اندازه اى هلال براى مسلمين . ولى اسلام آرم تصويرى محترم ندارد ، زيرا بوى شرك مىدهد . و همچنين است رنگ سياه براى عباسيان و رنگ سبز و يا سياه در عصر حاضر براى سادات كه فقط جنبهء تعريف و علامت دارد . و اما شعارهاى عملى از قبيل برخى عبادات از قبيل جمعه و جماعت و حج . 5 . شعاير اسلامى ممكن است چنين تعريف شود كه آداب و سنن خاص مسلمين كه علامت مسلمانى شمرده مىشود از مختصات مسلمانان است . بنابراين خيلى چيزها از مختصات مسلمين است ، پس نماز هم از شعاير مسلمين است . و ممكن است چنين تعريف شود كه شعاير اسلامى آن چيزهايى است كه به عنوان علامت اختصاصى وضع شده است ، از قبيل علامتى كه روى شانهء حيوان قربانى قرار مىدادند : * ( والبدن جعلناها لكم من شعائر الله . ) * عليهذا اذان در مقابل ناقوس مسيحيان از شعارهاى اسلامى است ، نه نماز . ممكن است شعاير اسلامى را آن چيزهايى بدانيم كه گذشته از اينكه علامت مشخصه است ، محرك احساسات و عواطف است . البته هر چيزى كه علامت شد طبعاً ذى العلامه را به ياد مىآورد و عواطف مربوط به او را تحريك و تهييج مىكند ولى بعضى چيزها طبعاً اثر خاصى دارد در زنده نگه داشتن عواطف و احساسات و يا در تهييج آنها . مثلًا اسم مذهبى روى افراد گذاشتن ، عواطف مذهبى را زنده نگه مىدارد و اذان عواطف مذهبى را تحريك و تهييج مىكند . شعار ، يك سلسله امور اختصاصى است كه وابستگى انسان را به يك ملت يا مسلك

--> ( 1 ) ملفوظ و يا منقوش و يا عمل