دموكراسى در خانواده : 22 . به هر حال در مسئلهء استبداد و دموكراسى و اينكه استبداد و ايجاد خفقان و سلب هرگونه آزادى و حريت رأى و عقيده و سليقه و عمل از بچه بد است و عكس العمل طغيان يا خاموشى و حجب و انزواطلبى يا ركود قواى دماغى و روحى و كور شدن ذوقيات دارد ، بحثى نيست . قطعاً پدر بايد رياست و حكومت كند و مدير خانواده باشد و اين حكومت براساس دموكراسى و حريت و احترام به شخصيت فرزندان باشد ، رأى و ذوق و سليقهء آنها محترم شمرده شود . البته معنى احترام به رأى و عقيدهء آنها اين نيست كه هرچه مىخواهند اجرا شود ، بلكه اين است كه بىاعتنايى به ذوق و ميل آنها نشود و پدر حتى الامكان آنها را به راه و روش خود قانع و معتقد كند . لازمهء دموكراسى اين نيست كه در امور اصولى نيز آنها را آزاد بگذارد كه هركارى كه مىخواهند بكنند و پدر احترام و شخصيت در مقابل فرزندان نداشته باشد ( 1 ) پس لازمهء دموكراسى يكى احترام به رأى و عقيدهء آنها در امور كلى است به آن معنى كه گفته شد ، و ديگر اينكه در امور جزئى و سليقه اى صد درصد آنها را آزاد بگذارد . حكومت دموكراسى اجتماع ، انتخابى است و حكومت دموكراسى خانواده ، طبيعى : 23 . فرقى كه ميان حكومت خانواده و حكومت اجتماع است اين است كه حكومت اجتماع انتخابى است و حكومت خانواده انتصابى بلكه طبيعى و غريزى . ولى نبايد ميان حكومت طبيعى و انتصابى و غير انتخابى و حكومت استبدادى اشتباه كرد و خيال كرد كه چون حكومت خانواده انتخابى نيست ، پس رئيس خانواده حق هرگونه تحكَّم و زورگويى و سلب آزادى از زن و فرزندان خود دارد . آيا دموكراسى :

--> ( 1 ) داستان كَلَّ لسانى و قَلَّ بيانى . . . پدر نبايد خود را سبك كند در مقابل فرزندان به اينكه خودش احترام خود را حفظ كند ، فرزندان در مقابل پدر كه هستند احساس كنند در مقابل شخص بزرگى ( نه ابوالهولى ) هستند . مادر بايد احترام پدر را حفظ كند و پدر احترام مادر را ، تا فرزندان احترام هر دو را حفظ كنند .