27 اشاره كرديم ( 1 ) . پس اينطور نيست كه چندزنى و چندشوهرى به يك نحو بوده و زور مرد سبب شده كه چندزنى رواج پيدا كند و چندشوهرى منسوخ گردد . ب . علل اقتصادى . در زمانى كه مردان از نيروى زن و فرزند براى اقتصاد استفاده مىكردند ، مردان به سوى چند زن رو مىآوردند تا از نيروى آنها براى زراعت و غيره استفاده كنند و حتى در ميان بعض قبايل معمول بوده كه فرزندان را مىفروخته‌اند ، پس مىخواسته‌اند از اين راه عايدى به دست آورند . ج . علل اجتماعى ( 2 ) . به واسطهء زندگى جنگى و شكارى از عدد مردان كاسته مىشد و عده اى از زنان مجرد مىماندند و از طرفى قبيله احتياج به عدد داشت . زمانى بود كه نفرات ارزش داشت * ( ( انا اكثر منك مالًا و اعز نفراً . ذرنى و من خلقت وحيداً . و جعلت له مالًا ممدوداً . و بنين شهوداً . الهيكم التكاثر . حتى زرتم المقابر ) ) * و با تعدد زوجات ( بر خلاف تعدد شوهران ) اين كسرى تأمين مىشد و بعلاوه احتياج زنان مجرد به تأهل ، خود نيز مؤيد اين مطلب بود . د . خسته شدن زنان از فرزند زاييدن و ميل آنها به كناره گيرى از عمل زناشويى و رسيدگى به فرزندان خود سبب مىشده كه احياناً خود آنها راضى مىشدند كه شوهران آنها به زنان ديگرى سرگرم شوند ، چنان كه گوستاو لوبون در صفحهء 510 و ويل دورانت در جلد 1 ، صفحهء 62 مىگويند . ه . عدم آمادگى زن در ايام بيمارى ماهانه براى تمتع و همچنين عدم آمادگى او براى توليد فرزند پس از سن يأس ، عامل ديگرى براى توجه مردان به تعدد زوجات بوده است . و . به عقيدهء گوستاو لوبون ( ص 509 ) و منتسكيو ( ص 431 ) آب و هواى مخصوص مشرق مخصوصاً منطقه هاى گرم مزاج ، مرد شرقى

--> ( 1 ) [ رجوع شود به كتاب نظام حقوق زن در اسلام . ] ( 2 ) رجوع شود به تمدن اسلام و عرب گوستاو لوبون ، ص 512 .