مقام تكوينى وى امكان پذير نيست . خلاصهء مطلب تا اينجا اينكه اولًا اسلام تنها مجموعه اى قوانين نيست ، نظرات كلى و فلسفى نيز دربارهء جهان دارد ، هرچند فلسفهء مصطلح نيست . ثانياً نظرات تشريعى هر قانونگذار وابستگى دارد به نظرات تكوينى وى و طرز تفكر او دربارهء جهان و انسان و اجتماع ، و قهراً نظرات تشريعى اسلام وابسته است به نظرات تكوينى او در هر زمينه و از آن جمله دربارهء زن . ثالثاً بدون شك اسلام ميان مرد و زن تفاوتهايى در حقوق و تكاليف و مجازاتها قائل شده است . آيا اين تفاوتها از نظر تكوينى مبتنى است بر نظر تحقيرآميز اسلام راجع به زن و تحت تأثير عقايد سخيف تحقيرآميز جهان در آن زمان بوده است يا ريشهء ديگرى دارد كه با طبيعت واقعى وفق مىدهد ؟ مقام تكوينى زن از نظر قرآن قسمتهايى كه اين جهت را روشن مىكند با توجه به آنچه در دنياى قديم و جديد در اين زمينه گفته شده و مىشود ، در قسمتهاى ذيل خلاصه مىشود : 1 . سرشت و طينت زن . آيا سرشت اصلى زن با مرد متفاوت است و زن از اصلى پستتر از مرد آفريده شده است و يا لااقل زن در آغاز خلقت فرع بر مرد بوده و از عضوى از اعضاى مرد آفريده شده است و آيا اين فكر كه زن جنبهء چپى دارد و از ضلع چپ مرد آفريده شده است اصل دارد يا نه ؟ نظر اسلام در اين باره چيست ؟ 2 . آيا زن طبيعتاً منشأ ضلالت و گمراهى و وسوسه و گناه است ؟ مرد از اينكه مستقيماً تحت تأثير وسوسه قرار بگيرد مبرّا و منزه است و اين زن است كه مرد را به گناه مىكشاند ؟ زن شيطان كوچك و مظهر گناه و سقوط و دورى از حق است ؟ داستان آدم و حوا كه داستانى اسرارآميز و بيش از آنكه به جنبهء تاريخى آن توجه باشد به رمزها و درسهايش توجه است ، از نظر قرآن چگونه تعبير شده و مقايسهء آن با تورات ( الميزان ، جلد 4 ، صفحهء 94 )