حق مرد بر زن و حق زن بر مرد كافى ، جلد 5 ، صفحهء 506 - فقيه ، جلد 3 ، صفحهء 276 و 278 يادداشت دربارهء حقوق زن ( 1 ) 1 . چنان كه در ورقه هاى حقوق گفتيم ، نظريهء حقوق طبيعى يك نظريهء عقلى و فلسفى است نه يك نظر تجربى و طبيعى و مادى . عليهذا مرجع طبيعت است اما از لحاظ عقلانى نه تجربى . 2 . ما در اسلام اصل تطابق شرع و عقل داريم . لازمهء اين اصل اين است كه آنچه ثابت شده كه از شرع رسيده بايد مطمئن باشيم كه يك مبناى عقل پسند دارد گو اينكه هنوز ما به دست نياورده‌ايم ، و آنچه از عقل رسيده و مسلَّم شده ، از نظر شرع نيز بايد مسلَّم شناخته شود . عمده اين شاخهء دوم است . 3 . آيا مىتوانند طرفداران حقوق فطرى و عقلى و تساوى حقوق ، ما را روى اصل تطابق شرع و عقل ملزم كنند به قبول نظر خود و به اصطلاح ظواهر شرع را تأويل كنند ، همان طورى كه شيخ در مبحث « قطع » حكم تعارض نقل و عقل را ذكر كرده است ؟ جواب اين است : اگر فرض كنيم چنين موردى را ، البته پيش بينى آن از طرف علماى اسلام شده است . اما اين به معنى آن نيست كه ما در احكام عقل از ديگران تقليد كنيم . دليلى ندارد كه عقل آنها را از عقل خودمان كاملتر بدانيم ، بلكه عقل فلسفى و عرفانى شرق از غرب قويتر است . 4 . پس از انتشار منشور سازمان ملل ، كشورهاى اسلامى در

--> ( 1 ) [ از اينجا تا صفحهء 200 محل ستاره ، مطالبى است كه در نسخهء اصل دستنويس بر روى آنها يك خط طولى كشيده شده است . علت خط خوردگى به احتمال زياد مورد استفاده قرار گرفتن اين مطالب در جاى ديگرى بوده است . نظر به اينكه به حذف اين قسمت از يادداشتها از طرف استاد يقين نداشتيم ، با بيان اين توضيح به درج آن مبادرت ورزيديم . ]