بعيد نيست كه آنچه در زمينه تضاد دنيا و آخرت آمده است كه ضرّتان و به منزله مشرق و مغرباند ، محمول به اين نوع تضاد باشد يعنى اگرچه در مرحله وجود انسانى ، دنيا و آخرت غيرقابل جمعاند و انسان نمىتواند هم خداخواه باشد و هم خرماخواه و تضاد دو طرفى است ولى در مرحله عملى و بهره گيرى ، تضاد يك طرفى است و در حقيقت از نوع تضاد كامل با ناقص است كه وجود ناقص مستلزم عدم كامل است بر خلاف عكس . دنيا و آخرت و اثرى كه اعتقاد به تضاد خوشبختى دنيا و آخرت ، در عمل دارد رجوع شود به ورقه هاى توبه و آثار گناهان و ورقه ايمان به گفته هاى پيغمبر و آثار گناهان و واجبات راجع به اينكه علت اينكه مردم به آثار سوء گناهان و آثار نيك واجبات ايمان ندارند ، اين است كه خيال مىكنند خوشبختى دنيا عين بدبختى آخرت و بدبختى دنيا عين خوشبختى آخرت است ، از اين رو خود به خود تصورشان از دستورهاى مثبت اين است كه اينها بدبختىهايى است در دنيا و بايد تحمل كرد تا به خوشبختى آخرت برسيم و تصورشان راجع به دستورهاى منفى اين است كه اينها خوشبختىهايى هستند و بايد محروميت اينها را تحمل كرد تا به جرم اينها در آخرت بدبخت نشويم ، و هرگز در مخيله مردم خطور نمىكند كه حقيقتاً خوشبختى واقعى در دنيا و آخرت به هم متصل است و همچنين بدبختى . مردم به آثار بدبخت كننده گناه در همين دنيا هرگز ايمان پيدا نمىكنند . رجوع شود به ورقه هاى نوع تضاد دنيا و آخرت و جمع ميان آنها . فهرست مطالب مربوط به دنيا 1 . آيا انسان براى دنيا آفريده شده يا دنيا براى انسان ؟