افراد در ثروت ، زيرا يكى تنها خودش كار مىكند و ديگرى هم خودش و هم سرمايه اش ، و تدريجاً تعادل اجتماعى به كلى بهم مىخورد ، و اگر كار نكند عدم مساوات از اين جهت لازم مىآيد كه بعضى كار مىكنند و نان مىخورند و بعضى بيكار مىگردند و نان مىخورند . جواب اين است : اما كار سرمايه و منفعت خود سرمايه مشروع را خوردن غير عادلانه نيست و فاصله طبقاتى تا آنجا كه به شخصيت افراد مستند باشد عيب ندارد . و اما بيكارى را از طريق اجبار اقتصادى نبايد حل كرد . بعلاوه تحريم رباى اسلامى را نمىتوان با اين علت توجيه كرد ، زيرا اسلام بعضى از اقسام سرمايه دارى را تجويز مىكند . و . [ فلسفه حرمت ربا ] اين است كه ربا عملًا و واقعاً دزدى است ( 1 ) . پول نمىتواند پول بزايد زيرا خاصيت واقعى پول جز واسطه مبادله بودن نيست ، جز اينكه در گردش باشد نيست . پول فىحد ذاته منافعى ندارد ، عقيم است . مسأله عمده در باب ربا همين است . بر اين بيان نيز مىتوان ايراد گرفت كه : اولًا خود همين واسطه واقع شدن خاصيتى است و بزرگترين خاصيتهاست . ارزش پول در سلسله معلولات مبادله است . كسى كه پول را به قرض مىدهد ، مىخواهد اين خاصيت را كه خود مىتواند از آن استفاده كند در اختيار ديگرى بگذارد . پول معنى حرفى است ، ولى همين معنى حرفى را در اختيار ديگرى قرار مىدهد . ما نمىگوييم جريان « ك پ ك » تبديل شود به جريان « پ پ » ، بلكه مىگوييم جريان « ك پ ك » ادامه پيدا مىكند و به شكل « پ ك پ » در مىآيد كه پول كوچكتر مبدأ است و پول بزرگتر منتهى . همين را در اختيار ديگرى قرار مىدهد . ولى اين ايراد وارد نيست . زيرا اينكه گفته مىشود پول مولَّد

--> ( 1 ) . رجوع شود به ورقه هاى ربا .