عقل كه يكى از ادله شرعيه است ، اين حيل را جايز نمىداند : خلاصه اينكه بايد ديد آيا تأمين اغراض شارع در جايى كه غرضش معلوم است لازم است يا نه . در مورد مقنّنين غير الهى عقل حكم نمىكند به وجوب تأمين غرض مقنّن ، و مقنّن هم نمىتواند جز به ظاهر اخذ كند . ولى در مورد قوانين الهى چنين نيست ، و اينكه فقها فرموده‌اند : « كل ما حكم به العقل حكم به الشرع » و عقل را يكى از ادله فقه دانسته‌اند جز اين معنى و موردى ندارد . حكم عقل يك نوع بيان است ، و حجت بعد از بيان تمام است . خلاصه اينكه تأمين اغراض واجب به حكم عقل واجب است و لذا حيله هايى كه از اين نوع است در شرع جايز نيست . داستان اصحاب سَبت : 5 . دلايل نقلى هم دلالت دارد بر حرمت حيله به معناى كلاه گذاشتن بر سر شارع مثل آنچه درباره اصحاب سَبت در قرآن مجيد ذكر شده است ، و رواياتى هم در باب خصوص ربا وارد شده است مثل آنچه در نهجالبلاغه است در خطبه 154 به نقل از نبىاكرم صلى الله عليه و آله : جمله امير در نهجالبلاغه : يا على ان القوم سيفتنون بعدى باموالهم . . . و يستحلون حرامه بالشبهات الكاذبة و الاهواء الساهية ، فيستحلون الخمر بالنبيذ و السحت بالهدية و الربا بالبيع . و نيز در روايت كافى است : و الله للربا فى هذه الامة اخفى من دبيب النمل على الصفا . روايات صحيح بخارى ( جزء 3 ) الجمع ( ر . ك : ص 398 ) نهى از ربويين متحدالجنس نقد : 1 . صفحه 58 : . . . عن ابى سعيد قال كنا نرزق تمر الجمع و هو الخلط من التمر و كنا نبيع صاعين بصاع ، فقال النبى صلى الله عليه و آله : لا صاعين بصاع و لا درهمين بدرهم .