نكات مستفاده از روايات . آيه « حرم الرّبوا » فقط ناظر به رباى قرضى است : 1 . از احاديث * ( لا رباً الَّا فى النسيئة ) * استفاده مىشود ( 1 ) كه ابن عباس و ديگران ( 2 ) از قرآن حرمت ربا النقد را - كه منحصر در رباى معاملى است - نمىفهميده‌اند ، و اين مؤيد مطلبى است كه ما در سابق گفته‌ايم كه رباى متعارف در اهل جاهليت فقط رباى قرضى بوده است ( 3 ) و عقل و اعتبار هم مؤيد اين نظر است زيرا اصل در ربا ، ربا در قرض است و لذا در دنياى غير اسلام هم رباى معاملى وجود ندارد . رباى معاملى فقط به منظور حيله در رباى قرضى به ذهن رسيده است و پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله براى حفظ حريم رباى قرضى ، رباى معاملى را هم تحريم كرده است . بنابراين آيه فقط ناظر به رباى متعارف بين اهل جاهليت است و آن همان رباى قرضى است . 2 . صرف ( 4 ) . گويا از كلمه صرف همان صرف به زياده فهميده مىشود و لعلّ وجه اينكه به آن صرف گفته مىشود همان صرف زياده از احد المتعاملين الى الآخر است ( 5 ) و اينكه در عرف گفته مىشود فلان معامله صرف دارد يا ندارد ، ناظر به همين معنى است . تقابض در بيع صرف از آن جهت شرط شده كه راه فرار از ربا بسته شود : 3 . از روايات ( 6 ) استفاده مىشود كه اگر در بيع صرف تقابض

--> ( 1 ) . رجوع شود به صفحه 392 . ( 2 ) . ابنعباس ، اسامه ، زيدبن ارقم ، ابن زبير قائل به حرمت رباء النقد نبوده‌اند . ( تذكره علامه ) ( 3 ) . و اما رباى نسيئه ممكن است به صورت قرض باشد و ممكن است به صورت معامله نسيئه باشد . ( 4 ) . رجوع شود به يادداشتهاى بيع صرف [ پاورقى ] صفحه 344 . ( 5 ) . فى المنجد : الصرف : الفضل - يقال : له علىَّ صرف اى فضل ، و صرف الحديث او الكلام ان يزاد فيه . ( 6 ) . [ از جمله روايتى است در صحيح مسلم كه مىگويد : ] * ( . . . ان رسولا لله صلى الله عليه و آله قال : الورق بالذهب رباً الَّا هاء و هاء و البرُّ بالبرِّ رباً الَّا هاء و هاء و الشعير بالشعير رباً الَّا هاء و هاء و التمر بالتمر رباً الَّا هاء و هاء . ) * نكته جالب اين است كه فرموده است : * ( الورق بالذهب رباً الَّا هاء و هاء . ) * با اينكه طلا و نقره دو جنسند معذلك فرموده است اگر نسيه باشد ربا است . اين خود تأييد مىكند آنچه را كه ما گفتيم كه شرطيت تقابض در نقدين مختلفين نيز به خاطر ربا است .