است ( 1 ) . علت شيوع ربا دو چيز است : يكى راه فرار درست كردن ، ديگر راه عملى مثبت نشان ندادن : علت اينكه ربا در قديم و جديد شايع شد دو چيز است : يكى نشان دادن راه فرار از ربا و ديگر مداخله نكردن عملى علماى اسلام در ساختن اجتماع و بالاخره جدايى ديانت از سياست و طراحى عملى سازمان اجتماعى . علماى اسلام به نصيحت اكتفا كردند و جلو نيامدند كه نظام موجود را - كه با وجود او خوردن و دادن ربا حتمى و جبرى است - بهم بريزند و نظامى منطبق با اسلام كه ضرورتى براى خوردن و دادن ربا نباشد به وجود بياورند . در نتيجه ، منع از ربا عملًا چيزى شبيه منع آدم گرسنه و تشنه از خوردن نان و آشاميدن آب بود و حتى در بحبوحه حكومت دين ، رباخوارى شرعى و غيرشرعى رايج بود . لهذا كليسا تحريم كرد كه از قرض فايده بگيرند . روح برادرى كه اساس تعليمات مسيح است ، از اركان اين تحريم بود . سخن ارسطو : پول پول نمىزايد : علماى قانون قديم فرانسه اين تحريم را نقل كردند و به يك علت منطقى كه از ارسطو رسيده است تعليل كردند و آن اينكه پول پول نمىزايد ، پس مطالبه فايده پول بر ضد طبيعت اشياء است . . ربا در دين يهود : تا آنجا كه من اطلاع دارم يهود معامله ربوى را جز با غير يهودى جايز نمىداند ، زيرا ربا به نص تورات حرام قطعى است ( 2 ) و قرآن بر آنها عيب گرفته كه بر خلاف دينشان عمل مىكنند و مال مردم را بر خود حلال مىشمارند . اشكال در رباى از غير مسلمان : از اينجا معلوم مىشود كه مىتوان گفت ربا خوردن مسلمان از غير مسلمان نيز با روح قرآن مطابقت ندارد . چگونه ممكن است قرآن چيزى را كه عيب مىگيرد ، تجويز كند ؟

--> ( 1 ) . مراجعه شود . ( 2 ) . پس ما از آنها بدتريم و در ميان ما همواره مسلمان از مسلمان ربا مىگيرد يا مسلمان به غير مسلمان ربا مىدهد ، اما كمتر اتفاق مىافتد كه مسلمان از غير مسلمان ربا بگيرد .