جزء عقل اين از آن عقل كل است جنبش اين سايه زان شاخ گل است سايه اش فانى شود آخر در او پس بداند سرّ ميل و جستجو ( 1 ) . فرق عادت و فطرت : 17 . يكى از علايمى كه مىتوان از روى آن ، علاقه فطرى را از غير فطرى بازشناخت اين است كه هر چند عادت طبيعت ثانيه است به معنى اينكه به همان شدت كه يك خواسته طبيعى مورد علاقه واقع مىشود يك خواسته اعتيادى مورد علاقه واقع مىگردد ، اما عادت قادر نيست مسير طبيعت را به كلى منحرف كند و صد درصد يك امر طبيعى بشود ، يك نوع ضديت ميان طبيعت و آن امر تحميلى باقى مىماند . حداكثر اثر عادت اين است كه روى دستگاه ادراكى و ميلى اثر مىگذارد و آن را با خود موافق مىكند ، اما ناچار طبيعت اصلى را متوقف مىكند و با او در حال جنگ است . از اين رو استفاده از امر عادى در عين اينكه لذتبخش است ، نيروده نيست بلكه ضعيفكننده است ، خرّمىبخش نيست پژمرده كن است ، صفا و جلا ندارد ، بر خلاف امر طبيعى و اوّلى كه خرّمىبخش و نيروده است - مگر آنكه افراط شود مثل جماع زياد و خوردن زياد - و صفا و جلا دارد . از جمله آثارى كه در تجليات و فعاليتهاى دينى ديده مىشود اين است كه با ساير فعاليتها هماهنگى دارد و برعكس ، متوقف كردن آن نوعى ناهماهنگى واضطراب و تشويش و عدم تعادل در روح ايجاد مىكند . خاصيت ديگر اين است كه قابل ريشه كن كردن نيست ، مىشود او را مثل شاخه اى بريد اما نمىتوان آن را به كلى فراموشاند بلكه از نو

--> ( 1 ) . رجوع شود به اشعار قبل و بعد اين اشعار .