و البته اين بحث هم ضمناً پيش مىآيد كه قابليت انحراف از هدف اصلى و قابليت تغييرات جوهرى از اين لحاظ چقدر است ؟ در اجسام بىجان در مورد قسر آنها گفته شده است : « لولا مصادمة الهواء المخروق لوصل الحجر المرمىّ الى سطح الفلك » كه لازمه اش اين است [ كه ] قسر هم اگر معاوق نباشد دوام پيدا مىكند . فطرتها و غرايز اوليه چطور ؟ چه مقدار قابليت انحراف و تغيير جهت دارند ؟ آيا ممكن است مثلًا فطرت الهيه به كلى تغيير جهت بدهد و چيز ديگر بشود ؟ 7 . ما با مخالفين در دو مقام بايد بحث كنيم : يكى اينكه دين فطرى است . اين خود يك مسأله روانى و اجتماعى است و اثبات حقانيت دين متوقف بر فطرى بودن آن نيست ، زيرا ممكن است ما معتقدات دينى را از نوع علوم برهانى اكتسابى بدانيم و علايق دينى را هم از نوع علايق اكتسابى بدانيم و در عين حال چون آن معتقدات بر پايه علمى است و آن علايق و ملكات نيز براساس و براى منظور صحيحى است ، دين را بپذيريم . طرف كه نفى مىكند ، بايد هم منكر فطرى بودن باشد و هم ثابت كند كه از لحاظ عقلى و منطقى پايه اى ندارد ، آنگاه درصدد جستجو برآيد . پس ابطال توجيه ها و تعليلهاى آنها متوقف بر اين نيست كه اثبات فطرى بودن دين بشود ، بلكه اثبات منطقى بودن نافى ادله آنهاست به نحو ورود نه به نحو تعارض ، و چنان كه در صفحه 212 گفتيم ادله آنها هرگز با ادله ما قابل معارضه نيستند . 8 . آيات فطرت : الف . * ( فاقم وجهك للدين حنيفاً فطرة الله التى فطر الناس عليها . ) * ب . * ( واذ اخذ ربك من بنى ادم من ظهورهم . . . ) * ج . * ( انا عرضنا الامانة على السموات والارض . . . ) * د . * ( افغير دين الله يبغون و له اسلم من فى السموات والارض . . . ) * ه . آيات تذكر ، مثل : * ( و لقد يسرنا القران للذكر . . . انما انت مذكر . . . قد انزل الله اليكم ذكراً رسولًا . . . ) * اين آيات آدمى را به ياد سخن سقراط