صدرالمتألهين اساساً آنچه در انسان اكتسابى است و در حوزه مسئوليت او قرار گرفته است مربوط است به ماهيت و چيستى انسان . عليهذا هر چيزى آن چيزى است كه آفريده شده و چيستى مشخصى دارد الَّا انسان كه چيستى مشخص ندارد و چيستىاش آن است كه در اين جهان تحصيل كند . اين است كه در ورقه هاى اخلاق اسلامى گفتيم كه ساختمان روح انسان يك مرحله از جسمش مؤخر است ، بر خلاف حيوان كه هماهنگ است . گفتيم دنيا براى جان مانند رحم است براى بدن . انسان در همين جهان بايد تولد جديد بيابد يعنى ساخته بشود و متولد شود و از اسارت رحم جسم آزاد شود . اين مطلب را فلسفه جديد ، اصالت وجود و يا تقدم وجود انسان بر ماهيتش نام گذاشته است . اينها معتقدند در غير انسان ماهيت بر وجود تقدم دارد و در انسان برعكس . اينجاست كه مسئوليت انسان درباره چيستى خودش فوقالعاده سنگين است . خود بايد مهندس ، طراح ، معمار خودش و بانى خودش باشد . چگونه انسان به خود ماهيت مىدهد ؟ با فكر ، انديشه ، با اراده ، با انتخاب هدف . انسان آن چيزى است كه درباره او مىانديشد ، و انسان آن چيزى است كه مىخواهد باشد ، و انسان آن چيزى است كه آن را به عنوان هدف انتخاب كرده و در جستجوى اوست . 12 . در بحثهاى مسئوليت ( سخنرانيهاى قزوين ) گفتيم كه انسان وقتى كه خود را مسئول يك ساختمان ، يك خانه بداند ، در موزون بودن ، در استحكام ، در زيبايى آن دقت كافى مىكند . موزون بودن يعنى رعايت تناسب ، مثلًا يك منزل دواتاقه يك آشپزخانه كوچك برايش غير مناسب است و يك هال بزرگ همچنين . انسان بايد خود را مسئول ساختمان شخصيت خود بداند . عدالت موزونيت است ، تقوا استحكام است ، حسن خلق زيبايى است . 13 . ايضاً در آن بحثها گفتيم كه مسئوليت به دو بخش تقسيم