است . به قول داريوش آشورى ، اين گرايش جهان غرب توبه گونه اى است ( ولى محترمانه و بدون اعتراف ) از آنچه غرب قبلًا مرتكب شد كه تمام فلسفه اش در جهت فرديت و خودمحورى دور مىزد و فلسفه هاى مجرمى مثل فلسفه نيچه به جهان صادر كرد و خود بيش از كشورهاى واردكننده ضربه ديد ، حالا مىخواهد با اين گونه افكار انسانى براى خود طلب آمرزش كند اما هيهات ! گرايش غرب به سوى مسئوليت منهاى خدا و دين است يعنى مىخواهد در جهان بىرسالت و مسئوليت ، در جهان پوچ و بيهوده و خالى از ارزش و تاريك و بىتفاوت نسبت به ارزشها ، براى انسان احساس عالى و شريف و انسانى و ما فوق منطق مادى يعنى مسئوليت را به وجود آورد . 10 . در سخنرانيهاى دانشگاه ملى در اسفند 52 ( صفر 94 ) درباره معيارهاى انسانيت يعنى معيار شخصيت انسانى بحث كردم و امورى را ذكر كرديم از قبيل : آگاهى ، آزادى ، تفكر و درك كليات ، اراده و تسلط بر نفس ، ملكات اخلاقى ، زيبايى معنوى ، محبت ، آزادى از هر چيز طبيعى و اجتماعى ، سلامت روانى از نظر روانشناسى ، سلامت روانى از نظر طبقاتى ، گرايش به ارزشها ، خلاقيت و آفرينندگى ، احساس مسئوليت ، تسليم و رضا و عبوديت مطلق در مقابل حق ، نوجويى و گشودن افقهاى جديد . اكنون مىگوييم كه احساس مسئوليت و به تعبير قرآن استعداد و لياقت حمل امانت ، خود يك معيار بزرگ براى شخصيت انسانى و تفاوت انسان اخلاقى با انسان زيستشناسى است . 11 . اكنون درباره مسئوليتهاى انسان بحث كنيم . دايره مسئوليتها چه اندازه است ؟ آيا انسان در چه حدودى مسئول است ؟ قهراً بايد گفت لااقل در حدودى كه مختار است و تواناست ، يعنى در خارج از حوزه اختيارش نمىتواند مسئول باشد . انسان فىالمثل نمىتواند