مدفوعش بوى خوش بدهد بلكه از مدفوع بوى بد انتظار دارد چون اقتضاء طبيعتش چنين است ، و از اين امر بايد نتيجه گيرد كه پس در تأثير اعمال زشت و ناپسندى هم كه از او سر زده نبايد توقع خلاف طبيعت آن عمل را داشته باشد ، و مثلا توقع اين را داشته باشد كه نتيجهء ظلم و ستم نور باشد ، در حالى كه اثر ظلم چيزى جز ظلمت و تاريكى ( 1 ) نيست و او نمىتواند از چيزى كه اثرى جز ظلمت و تاريكى ندارد توقع نور داشته باشد . و همان گونه كه اگر انسانى حنظل بكارد و توقع اين را داشته باشد كه از آن بوتهء حنظل شكر درو كند و يا ميوه اى خوش طعم بچيند او را سفيه ميدانيم بايد متوجه باشيم كه خود همين مسئله را در مورد اعمال زشت و ناپسند متوقع نبوده و به اين سفاهت و حماقت گرفتار نگرديم . اگر بگوئى با اين سخنى كه تو گفتى پس جائى براى رجاء و اميدوارى باقى نمانده و اين سخن پيامبر كه فرمود : يا مبدل السيئات باضعافها من الحسنات . « اين آنكه بديها را به چندين برابر آن از نيكوئيها بدل مىسازى » معنائى نميدهد ؟ مىگويم اين ايراد از جهل تو است . زيرا « رجاء » غير از « آمال » است و آمال غير از « امانى » است و امانى غير از « حماقت » است و اينها

--> ( 1 ) در كافى باب ظلم از رسول خدا ( ص ) رسيده است كه فرمود : اتقوا الظلم فانه من ظلمات يوم القيامة : از ظلم بر حذر باشيد كه ظلم از تاريكىهاى روز قيامت است .