السيد محمد باقر حجتي
13
اسباب النزول ( فارسي )
« لباب النقول » و « الاتقان » آورده است . مطالعه كنندگان اين كتاب احياناً با اين گونه نارواگوئيهاى سيوطى مواجه شده ، سخيف بودن آنها را با توجه به ادلّه كافى باز مىيابند . سعى نگارنده بر آن است كه در تمام ابواب كتاب سيوطى به همين صورت به نقد و تحليل و تشريح نشسته ، آثارى را - ان شاء الله - در علوم قرآن بنگارم و اگر مطالبى در كتاب سيوطى براى محقّقان ابهام آميز و نامفهوم به نظر مىرسد كاملاً توضيح داده ، و ان شاء الله تعالى يك مجموعه مبسوط و مفصّل - كه به چندين مجلد خواهد رسيد - در اختيار دانش پژوهان قرار خواهم داد . كتابهائى كه تاكنون در زمينه « اسباب النزول » نگارش يافته - به جز آنچه در كتاب « الاتقان » سيوطى و « البرهان » زركشى ، و چند كتاب معدود از متأخّرين آمده - فاقد هرگونه طرح علمى و سيستم و ترتيب منطقى است . يعنى كتابهاى قدماء در باره اسباب النزول فقط به نقل روايات و آثار ، محدود است كه مىتوان آنها را در طى اكثر كتب تفسير به دست آورد . با اينكه سيوطى از كتاب « لباب النقول » خود مىستايد ، بايد گفت اين كتاب نمى تواند بيانگر هيچگونه كارآئى علمى براى مؤلّف آن باشد ؛ بلكه صرفاً ضمن آياتى كه داراى اسباب النزول خاصى است به سرد و نقل روايات پرداخته كه حتى براى هر فرد عرب زبانى كه حدّاقل به خواندن و نوشتن آشناست ، نگارش چنين كتابى امكان پذير بوده است . سيوطى در كتاب الاتقان - به جهت نگارش « لباب النقول » - كتاب « اسباب النزول » واحدى نيشابورى را مورد خرده گيرى قرار مىدهد ، و به جعبرى يورش مىبرد و سرانجام مىگويد هيچكس بر من در تأليف چنين كتابى ، با اين كيفيت ، پيشتاز نيست . بايد به وى گفت : همه مفسرانى كه نوشته هاى تو و نيز مطالب و احاديث ديگرى را كه در كتب تفسير خود بازگو كردهاند ، همگى - از عالى و دانى - بر تو در اين زمينه پيشتاز هستند . بارى ، اين كتاب ما - علاوه بر احتواء بر آراء و نوشته هاى سيوطى - داراى سيستم و ترتيب ويژهاى است كه محصول صرف فرصتهاى طولانى است و نگارنده رنج كوشش و تلاش مربوط به آن را بر خود هموار ساخته تا گام نخستين را در اين زمينه بر دارد ؛ چرا كه علاوه بر آراء اهل سنّت ، نظريات شيعه نيز در آن منعكس است و مىتواند پاسخگوى نيازهاى فريقين در زمينه مسائل مربوط به « اسباب النزول » باشد . از خداوند متعال مىخواهم مرا بر تدوين مجلّدات ديگر اين مجموعه - كه