گفت : اى امير المؤمنين ، همانا عيسى براى تو همان مىخواست كه بان رسيد پس خدايش نابود ساخت و اينك مسرور و حسين هم از آن آگاهند . پس آن دو گفتند : راست مىگويد . آنگاه هارون تسلى يافت و خوراك خواست . هارون به طوس آمد و در دهى بنام « سناباد » منزل كرد و سخت بيمار بود و در غره جمادى الأولى سال 193 در چهل و شش سالگى درگذشت و پسرش صالح بن هارون بر وى نماز گزارد و مامون 23 روز پيش از آن رهسپار مرو شده بود و خبر مرگ هارون از طوس روز چهارشنبه دوازده شب مانده باخر جمادى الاولى به مدينة السلام رسيد . هارون دوازده پسر بجاى گذاشت : عبد الله مامون ، و محمد امين ، و قاسم ، و ابو اسحق معتصم ، و ابو عيسى ، و ابو العباس ، و على ، و صالح ، و ابو يعقوب ، و ابو على ، و ابو احمد ، و ابو ايوب ، و هر معروف بكنيه اى از بنى هاشم نامش محمد است . در حكومت هارون امراى حج عبارت بودند از : در سال 170 هارون رشيد ، در سال 171 عبد الصمد بن على ، در سال 172 [ يعقوب بن منصور ، در سال 173 ] رشيد ، [ در سال 174 ] و سال 175 رشيد ، در سال 176 سليمان بن ابى جعفر ، در سال 177 رشيد ، در سال 178 محمد بن ابراهيم بن محمد بن على ، در سال 179 رشيد كه بعمره رفته بود و عمره گزار ماند تا حج گزارد و به بصره بازآمد ، در سال 180 موسى ابن عيسى كه هارون او را از رقه فرستاد ، در سال 181 رشيد ، در سال 182 [ موسى بن عيسى ، در سال 183 ] عباس بن موسى ، در سال 184 ابراهيم بن مهدى ، در سال 185 منصور بن مهدى ، در سال 186 رشيد ، در سال 187 عبد الله بن عباس بن محمد ، در سال 188 رشيد ، و اين آخرين حجى بود كه گزارد و پس از آن خليفه اى به حج نرفت ، [ 1 ] در سال 189 عباس بن موسى بن عيسى ، در سال 190 عيسى بن موسى

--> [ 1 ] بروايت مسعودى از دانشمند و الا مقام ابو بكر بن عياش ، على بن ابى طالب عليه السلام خبر داده بود كه پس از حج هارون در سال 188 ديگر نه او و نه خليفه ديگرى از بنى عباس حج نخواهد گزارد ( ر . ك . مروج الذهب ج 3 ص 353 ) .