و گفت : التودد الى الناس نصف الايمان و الرفق نصف العيش ، و ما عال امرؤ وفى اقتصاده [ 1 ] ، « دوست شدن با مردم نصف ايمان و مدارا نصف زندگانى است ، و مردى كه ميانه روى را نگه دارد ، نادار نشود . » حجة الوداع [ 2 ] رسول خدا در سال دهم براى انجام حجة الوداع ، يعنى همان حج واجب اسلامى ، از مدينه رهسپار مكه شد تا به « ذو الحليفه » [ 3 ] رسيد و آنجا دو جامه صحارى يعنى ازارى و ردايى پوشيد و بقولى در حالى كه دو جامه را پوشيده بود از مدينه بيرون رفت و به مسجد ذو الحليفه در آمد و دو ركعت نماز بجاى آورد ، و همه زنانش همراه وى بودند ، سپس بيرون آمد و شتران قربانى خود را از طرف راست نشاندار ساخت ، آنگاه بر شتر خويش « قصوى » [ 4 ] سوار شد ، پس چون وى را بفراز « بيداء » [ 5 ] برآورد ، صدا به گفتن « لبيك » حج بلند كرد . و واقدى از زهرى از سالم از پدرش ، و نيز از زهرى با سندى كه دارد از سعد بن ابى وقاص روايت كرده است كه گفتند : رسول خدا براى عمره حج تمتع محرم شد ، و بقول بعضى براى حج افراد ، و بقول بعضى ديگر براى حجى و عمره اى احرام بست ، و در ميان روز از راه « كداء » [ 6 ] كه گردنه اهل مدينه است ، سوار بر شترش به مكه در آمد تا به خانه رسيد و چون خانه را ديد دو دست خويش را بالاى مهار شترش بلند كرد و پيش از نماز آغاز طواف نمود و يك روز پيش از ترويه بعد از ظهر ، و نيز روز عرفه هنگام زوال خورشيد سوار بر شترش پيش از نماز خطبه خواند ، و فرداى آن روز هم در منى ، و در خطبه اش چنين گفت : نضر الله وجه عبد سمع مقالتى فوعاها و حفظها ثم بلغها

--> [ 1 ] سفينة البحار ج 2 ص 431 عن على عليه السلام : ما عال امرؤ اقتصد . [ 2 ] ل : ص 121 . [ 3 ] قاموس : ذو الحليفه بضم حاء جايى است بفاصله شش ميل تا مدينه و ميقات اهل مدينه و شام است . [ 4 ] قصواء [ 5 ] قاموس : بيداء زمين هموارى است ميان دو حرم . [ 6 ] مراصد الاطلاع : كداء بفتح و مد ، گردنه اى است در بالاى مكه .