مقدم داشت و چندين شهر را كه جزء ايران نبود با جنگهايى كه كرد به ايران ملحق نمود . در ميان او و » يخطانيوس « پادشاه روم [ . . . ] [ 1 ] پس انوشروان با روميان جنگيد و كشت و اسير گرفت و بر شهرهاى بسيارى از جزيره و شام از جمله : رها ، منبج ، قنسرين ، عواصم ، حلب ، انطاكيه ، افاميه ، حمص و جز اينها دست يافت . انوشروان را از انطاكيه خوش آمد و شهرى مانند آن كه چيزى از آن كم نداشت ساخت ، آنگاه اسيران انطاكيه را آورد و به اين شهر فرستاد و چيزى را ناشناس نيافتند . انوشروان زمينها را مساحت نمود و بر آنها خراج نهاد و محصول هر جريبى را نسبت به حاصلخيزى آن مقدارى غله مقرر داشت ، اين قانون عمل ميشد و در نتيجه همه زمينها آباد گرديد . انوشروان براى دفتر آمار سربازان مردى با اراده و دورانديش برگزيد [ 2 ] او سربازان را بهر سلاحى كه مورد نياز بود ملزم ساخت [ 3 ] ، دفتر حقوق و دفاتر نامها و نشانيها و نشانهاى چهارپايان و دفتر عرض سپاه را نيز مرتب نموده به اشخاص لايق سپرد . انوشروان مردى بزرگوار و جوانمرد و دادگر بود تا آنجا كه هر كس از او چيزى ميخواست انجام ميداد . سيف [ بن ] ذى يزن بدربار آمد و انوشروان را آگاه ساخت كه حبشيها بكشور يمن تاخته بر آن دست يافته‌اند ، و سيف نزد » هرقل «

--> [ 1 ] در آغاز سلطنت انوشروان ميان او و امپراطور روم » ژوستىنين « عهدى بسته شد ( 532 م ) فتوحات درخشان روم در ايتاليا و آفريقا پس از اين صلح ، خسرو را نگران ساخت و دخالت امپراطور روم را در نزاعى كه ميان حارث بن جبله پادشاه غسان تحت الحمايه روم شرقى و منذر ابن نعمان پادشاه حيره تحت الحمايه ايران روى داده بود بهانه ساخت و دست بجنگ برد ( ايران قديم ص 178 - 179 ) . جنگ اول با روم در سال 540 م به صلح خاتمه يافت ، جنگ دوم در سال 562 به صلح پنجاه ساله ، و جنگ سوم ( 572 - 579 ) باستعفاى ژوستن دوم و سلطنت تيبريوس و مرگ انوشروان منتهى شد . [ 2 ] بابك بن نهروان ( اخبار الطوال ص 73 ) . [ 3 ] تفصيل آن در اخبار الطوال ص 73 - 74 است .