كتابى از بطلميوس در » ذات الصفائح « است يعنى اصطرلاب [ 1 ] و در اين كتاب سخن از ساختن آن آغاز مىشود و از اينكه چگونه بايد ساخته شود و از حدود و اندازه هاى

--> [ 1 ] اعضاى اسطرلاب بر دو قسم است : كلى و جزئى . اما كلى آن را گويند كه جزء ديگرى نباشد ، و جزئى آن را خوانند كه جزء ديگرى باشد . اعضاء كليه اسطرلاب هفت عدد است : 1 - ام 2 - عضاده 3 - صفايح 4 - عنكبوت 5 - فرس 6 - فلس 7 - قطب . ام مشتمل بر پنج جزء است : علاقه ، حلقه ، عروه ، كرسى و حجره كه آن را با ام بعضى يكى دانند . عضاده كه بر پشت اسطرلاب مىگردد مشتمل بر چهار جزء است : دو شظيه و دو لبنه كه آنها را دفتان گويند . صفايح كه در داخل اسطرلاباند و آنها را بمنزله يك عضو مىتوان گرفت و عدد آن مختلف است از دو تا هفت . عنكبوت كه آن را شبكه نيز خوانند و مشتمل است بر مدير و مرى و رأس الجدى و منطقة - البروج و شظاياى كواكب كه اين شظايا در اغلب اسطرلابها بين دوازده و بيست باشند و از اعضاء جزئيه ممسكه است كه نگاهدارنده صفايح مىباشد . ام است و صفايح و شظايا است بدان پس حلقه و عروه و علاقه است عيان فلس و فرس و عضاده و قطب و مرى كرسى و مدير و عنكبوت و دفتان ( نقل از كتاب هفتاد باب بهاء الدين محمد عاملى ) آنچه علاقه در وى بود آن را حلقه خوانند و آنچه حلقه در وى بود آن را عروه خوانند و بلندى كه عروه بر آن بسته بود آن را كرسى خوانند و آنچه كرسى بر آن باشد و بر صفايح و غير آن مشتمل بود آن را حجره و ام گويند و صفحه ها در حجره بود و به روى صفحه ها صفحه شبكه را عنكبوت و شبكه گويند و دايره اى كه بر روى حجره بود به 360 قسمت كنند و ابتدا از خطى كنند كه بر كرسى بگذرد و بعلاقه پيوندد و از جانب راست بر توالى هر پنج و ده را بر قوم باشند و آن را اجزاى حجره خوانند ( نقل از كتاب بيست باب اسطرلاب نصير الدين طوسى ) ر . ك . گاهنامه 1311 ص 98 . آلات رصديه قدما : 1 - اسطرلاب . 2 - اسكاف . 3 - ذات الحلق . 4 - كره فلكى 5 - ذات الحلقتين . 6 - حلقه اعتدالى 7 - ذات الثقبتين . 8 - ذات الجيب . 9 - سدس فخرى ( قوس آن سدس دائره يعنى منقسم به 60 درجه است و بنام فخر الدوله متوفاى 387 هجرى ناميده شده ) . 10 - حلقه شامل افقى . 11 - لبنه . 12 - ربع مجيب . 13 - ذات السموت . 14 - طبق المناطق . 15 - ذات الاوتار . 16 - مشبهة بالمناطق . 17 - ساعت آفتابى . 18 - ساعت آبى . 19 - ساعت رملى . 20 - زرقاله . 21 - ذات المسطرتين . 22 - ذات الثقبتين . 23 - ذات الحلق ( 4 حلقه ) 24 - ذات الربعين . 25 - ذات الاسطوانتين . 26 - صحة الكسوفيه . 27 - اسبابى براى رؤيت هلال . 28 - ذات المثلث . 29 - مقاليد السماوات . 30 - آلتى به جهت تعيين انعطاف اشعه ( ر . ك . گاهنامه 1311 ص 97 - 124 ) .