روشنى آورده است . باب دوم در اندازه تمام زمين نسبت به تمام آسمان [ . . . ] و مانند فلك مائل قرار داده شده ، و جاى معمور زمين و اندازه ساعتهاى آنها در ميان خط استواء تا قطب شمال و اختلاف ميان اين دو جا و اندازه اين اختلاف در نواحى افق از جهت اختلاف جاهاى اهل زمين و حركت خورشيد و ماه . و باب سوم در كره مستقيمه است با قوسهاى مفروضه فلك البروج . مقاله دوم ( از مجسطى ) 13 باب است : باب اول در جاهاى مسكون زمين . باب دوم در شناختن اندازه قوسهاى دائره افق مطلع كه ميان فلك مستقيم و مطلع فلك مائل مىباشد و اندازه بلندى و كوتاهى روز در هر روزى . باب سوم در شناختن [ ارتفاع ] قطب و انخفاض قطب ديگر كه در مقابل آن است و آن عرض اقليم است » من الصفة و الرسوم قبل ارتفاع القطب « [ 1 ] و آنچه باقى مانده است تا برسد به سمت الرأس كه در دائره وسط السماء است . باب چهارم در شناختن گذشتن خورشيد از سمت الرأس مردمان اقليمها كه در كجا و كى مىباشد و در چه قسمتى از اجزاى برجها است كه خورشيد در آن روز از بالاى سر آنان مىگذرد . باب پنجم در مقدار سايه در نصف النهار در دو برج اعتدال ( حمل و ميزان ) و دو برج انحراف ( سرطان و جدى ) . باب ششم در خواص جاها در فاصله ميان مشرق و مغرب و خطوطى كه از نظر برابر بودن عرض ميان آنها با يك ديگر موازى مىباشند . باب هفتم در تفاوت مطالع فلك مائل با مطلع فلك مستقيم .

--> [ 1 ] معنى اين عبارت مفهوم نشد .