و اين ده مقوله عبارت است از : جوهر ، كميت ، كيفيت ، مضاف ، اين ، متى ، فاعل ، مفعول ، وضع ، جده . و آن را بدين جهت كتاب مقولات ناميده‌اند كه اين اسمها جنسهايى هستند كه بر انواع و اشخاص گفته مىشوند مثلا جوهر بر جسم مقول است و جسم بر متنفس و غير متنفس مقول مىشود ، و متنفس بر حيوان و نبات ، و حيوان بر انسان و اسب شير ، و انسان بر زيد و عمرو و خالد كه ديگر كلى نيستند ، و اسب بر اين اسب به اشاره و بر آن اسب بشباهت مقول مىگردد . و كميت بر كم متصل و منفصل و ديگر جزئيات آن اطلاق مىگردد و همچنين همه مقولات ديگر . و دوم كه كتاب » تفسير « [ 1 ] ناميده شده و غرضش در اين كتاب گفتار درباره قضيه هايى است كه مقدمات قياسهاى علمى مىباشند يعنى قضايايى كه مشتمل بر اخبار ايجابى يا سلبى هستند يا [ . . . ] آنچه در آغازش باشد پس در آنچه قضيه ها از آن مىباشد يعنى اسم و حرف و قول و تعريف و خبر دهنده از قول سخن گفته و در قضيه هاى تاليف شده از اسمى و حرفى و سومى و چهارمى مثل گفتار ما : » النار هى حارة « و آنچه در اين باب پيش مىآيد و در جستجو از ( آنكه ) كدام قضيه ها ناسازى بيشترى دارند ، موجبه با سالبه اش يا موجبه با موجبه اى كه مضاد آن است . ارسطو اين قسمت را بدان جهت » كتاب تفسير « ناميد كه مقصودش » قول جازم « بود و » قول بسيط « كه اشتراك اسمى ندارد و مىخواست آن را از قول غير جازم كه دروغ و راست نمىباشد جدا كند . و قول غير جازم ( انشاء ) نه قسم است : استخبار ( استفهام ) مانند گفتارت » از كجا آمدى ؟ « و دعا ( ندا ) مانند گفتارت » اى فلان بيا « و خواستار ( امر ) مانند گفتارت در امر [ 2 ] » من از تو مىخواهم كه چنين و چنان كنى « و تعجب مثل گفتارت درباره امرى » از اين چه حاصل ! « ( . . . ) [ 3 ] مثل گفتارت

--> [ 1 ] بارى ارميناس - تعبيرات - عبارت - احوال قضايا . [ 2 ] و نهى و دعا و سؤال و التماس . [ 3 ] و تمنى مثل اينكه بگويى : كاش چنين نمىشد . و قسم و عهد و نذر .