ياقوت بن عبد الله حموى متوفى سال 626 هجرى ، در كتاب « معجم البلدان » ( 1 ) اشعار ذيل را در توصيف « سمرقند » از احمد بن واضح ( يعقوبى ) نقل مىكند : علت سمرقند يقال لها * زين خراسان جنّة الكور أليس ابراجها معلّقة * بحيث لا تستبين للنظر و دون ابراجها خنادقها * عميقة ما ترام من ثغر كأنّها وهي وسط حائطها * محفوفة بالطّلال والشجر بدر وانهارها المجرّة وال * آطام مثل الكواكب الزّهر اين اشعار در ملحقات البلدان يعقوبى نيز نقل شده است . ( 2 ) يعقوبى چنان كه از يتيمة الدهر مستفاد است ، و در اعيان الشيعه ( 3 ) تأليف علامهء فقيد سيد محسن عاملى ، و « مختصر كتاب البلدان » ( 4 ) تأليف ابو بكر احمد بن محمد همدانى معروف به « ابن فقيه » از جغرافيا شناسان بزرگ اوائل قرن چهارم هجرى ( 5 ) تصريح شده است ، اصلا ايرانى و از مردم اصفهان بوده است ، اما اين كه نياكان وى كى و چگونه از اصفهان به عراق عرب رفته‌اند ، در جايى به نظر نرسيد . نياى سوم يعقوبى « واضح » از موالى منصور دوانيقى و صالح بن منصور بود ، و بدينجهت خاندان واضح بعنوان عباسى معروف شدند و يعقوبى هم به « ابن واضح » شهرت يافت . يكى از گذرهاى بغداد بنام واضح جد يعقوبى « سكة واضح » ناميده شد ، ( 6 ) و هنگامى كه منصور سرپرستى ساختمان و امور مربوط به هر يك از چهار ناحيهء ربضهاى بغداد را در عهدهء يكى از مهندسين و چند نفر ديگر قرار مىداد ، ناحيه‌اى را كه از « دروازهء كوفه » تا « دروازهء شام » و خيابان راه انبار ، تا حدود ربض حرب بن عبد الله

--> ( 1 ) - ج 3 ص 136 ( 2 ) - ر . ك . البلدان چاپ نجف ص 132 مقريزى نيز اشعارى از يعقوبى در مرثيه آل طولون نقل مىكند ( ر . ك خطط ج 2 ص 106 ) ( 3 ) - چاپ اول ج 10 ص 330 ( 4 ) - چاپ ليدن 1320 ص 290 ( 5 ) - ر . ك . فهرست 219 ( 6 ) - ر . ك . البلدان چاپ نجف ص 9 ص 14