نبوده باشد اگر چه در صورت اجتزاء به آن نماز فاسد خواهد بود ، لكن هرگاه اعاده نمايد بر وجه صحيح - صحيح خواهد بود . اشكالى كه در اين مقام هست اين است آن كلمه كه اين زيادتى در آن واقع شده مصداق قرآن مثلا هست يا نه ، اگر هست مىبايد حكم شود به جواز چنين زيادتى و صحت نماز ، نظر به صدق امتثال بنابر اين فرض ، و اگر نيست حكم شود به عدم جواز و فساد نماز ، پس اعاده مطلقا مثمر ثمرى نخواهد بود ، و از آنچه مذكور شد ظاهر مىشود حكم چنين اشباعى در أذكار مستحبهء نماز به اين نحو كه اگر اين اشباع موجب خروج از ذكر بودن شود نماز باطل خواهد بود ، و اگر نه فسادى نخواهد بود در صورت عمد . و اما در صورت سهو مطلقا موجب بطلان نيست ، اگر چه امتثال به اين ذكر موظف در جميع أحوال كرده نخواهد بود . مخفى نماند آنچه مذكور شد در صورتى بود كه اشباع حركت حرفى نمايد كه از جملهء اقوال ثابته در نماز بود ، خواه در قرائت بوده باشد يا أذكار واجبه يا أذكار مستحبه . و اما هرگاه غير از اينها بوده باشد ، مثل آن كه در اثناى نماز تكلم به حرفى نمايد با اشباع حركت آن به نحوى كه مولد حرف بوده باشد ، اشكالى در آن هست ظاهر اين است كه اگر متعمدا چنين نمايد باعث بطلان نماز شود . و اما اگر ساهيا بوده باشد ضررى نداشته باشد ، يعنى موجب بطلان نماز نشود اگر چه موجب سجدهء سهو شود . بدان كه بعد از آن كه اين مباحث منقح شد عود مىكنيم به چيزى كه كلام ما در آن بود پس مىگوئيم : در تكبيرة الاحرام هرگاه اشباع در فتحهء همزه نمايد ، به اين نحو كه بگويد اللَّه أكبر اللَّه أذن لكم ، پس اگر قصد معنى استفهام نمايد شبهه‌اى در بطلان نماز نيست ، و ظاهر اين است كه محل خلاف نيز نبوده باشد ، و اما هرگاه اين معنى منوى نبوده باشد ، پس اين محل خلاف است ، ظاهر از مرحوم محقق