مستحفظ او است ، پس اشكالى در آن نيست ، نظر به اين كه همين حديث دال بر آن مطلب است و قدر مشترك ما بين جميع اقوال سابقه است ، پس حديث نسبت به اين مطلب منجبر به عمل اصحاب است ، لكن منفرد اقتصار مىنمايد به همين قدر نظر به اين كه در علاوه بر آن مستندى ظاهر نيست . و اما امام پس به علاوهء ملكين خود قصد مىنمايد قاطبهء مأمومين را و القاى صيغهء خطاب مىكند به ايشان ، مستند اين نسبت به ارادهء دو ملك مذكور شد ، و اما نسبت به مأمومين پس نصوص معتبره است ، اول حديث حاكى نماز فخر كائنات است در وقت معراج ، در آخر آن حديث مذكور است : ثم التفت فاذا بصفوف من الملائكة و المرسلين و النبيين ، فقيل : يا محمد سلم عليهم ، فقال : السلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته « 1 » . و موثقه يونس بن يعقوب ، قال : قلت لابي الحسن عليه السّلام صليت بقوم صلاة فقعدت للتشهد ثم قمت و نسيت أن اسلم عليهم ، فقالوا : ما سلمت علينا ، فقال : لا بأس عليك ، و لو نسيت حين قالوا لك ذلك استقبلتهم بوجهك فقلت السلام عليكم « 2 » . و اما مأموم پس به صيغهء خطاب در سلام اول قصد مىكند به علاوهء دو ملك خود امام را هرگاه در جانب يمين او كسى نبوده باشد ، و هرگاه در جانب يمين او كسى بوده باشد او را علاوه مىنمايد بر قصد دو ملك و امام ، و در سلام ثاني قصد مىكند كسى را كه در جانب يسار او بوده باشد ، و هرگاه در جانب يسار او كسى نبوده باشد اقتصار مىنمايد به همان سلام اول ، مستند اين از سابق ظاهر مىشود و در سابق بيان شد كه شيخ صدوق اكتفاء فرموده‌اند در حكم به

--> « 1 » وسائل الشيعة ج 4 / 680 . « 2 » وسائل الشيعه ج 4 / 1011 .