شود و هكذا تا آخر ، و اين قطعى الفساد است . و همچنين هرگاه فرض كنيم جانب يسار مأموم مسبوق بوده باشد ، امام كه فارغ شد از نماز و اين شخص مسبوق سه ركعت ديگر از نماز او باقى باشد ، پس بايد بگوئيم آن شخص كه در جانب يمين اين مأموم هست در آن وقت كه از نماز فارغ شد اتيان به سلام به جانب يسار در حق او مشروع نباشد مگر بعد از فراغ از مسبوق از نماز ، پس لازم است در اتيان به سلام به جانب يسار تأمل نمايد تا آن شخص از نماز فارغ شود ، و اين مدفوع است به نصوص وارده در مسأله و كلمات قاطبهء أصحاب قدس اللَّه تعالى أرواحهم . اينها همه در صورتى بود كه حديث مذكور حمل بر اخبار شود . و أما هرگاه حمل بر انشاء شود به معنى كه مذكور شد مطلقا اشكالى نيست چنانچه تنبيه به آن شد ، پس حمل بر انشاء متعين است و اشكالات مذكوره مطلقا وارد نيست . مطلب سوم : در بيان اين است كه اين ايماى مذكوره خواه در حق امام بوده باشد يا مأموم يا منفرد در كدام يك از صيغهء سلام است . بدان كه كلمات فقهاء در اين باب مختلف است ، مستفاد از كلام جامع اين است كه اين ايماء در صيغهء السلام علينا است ، نظر به اين كه اين مرحوم در سه موضع از كتاب مذكور كلامى ذكر فرموده‌اند جمع ما بين كلمات آن مرحوم در سه موضع مقتضى اين است كه مذكور شد ، مناسب اين است كلام آن مرحوم در مواضع مذكوره ذكر شود تا حقيقت حال مشخص شود ، اگر چه خارج از وضع رساله است پس مىگوئيم : قال في موضع من الجامع : الصلاة تحتوي على الفعل و الترك و الكيفية ، و لكل منها ضربان : واجب و ندب ، و الفعل الواجب ضربان ركن و غير ركن - الى أن قال : و غير الركن قراءة الحمد و سورة معها في الفرض للمتمكن المختار