چاره نبود ، ليكن ايشان كِى ايمان داشتند كه امتثال امر آن حضرت را واجب مىدانستند ، وايشان را از آن چاره نباشد ! ! ومراد حضرت رسول خدا ( صلى الله عليه وآله ) از قول آن جناب : « إن شئت ذهبت » كه با أبو بكر وعمر فرموده ، آنكه : اگر تو مىخواستى مىرفتى ، يعنى : چنين نيست كه تو نمىتوانى رفت ، بلكه تو قادر هستى بر ذهاب واگر مىخواستى مىرفتى . واين انكار وتشنيع صريح است از آن جناب بر أبو بكر وعمر . وقرطبى در “ مفهم شرح صحيح مسلم “ در شرح اين حديث گفته : وقوله عليه [ وآله ] السلام : « من يأتيني بخبر القوم » يتضمّن إخباره بسلامة المارّ ورجوعه إليه . ( 1 ) انتهى . وظاهر است كه شيخين به خوف هلاكت از جاى خود برنخواستند ودر جواب آن حضرت لفظ : ( استغفر الله ) بر زبان آوردند ، پس معلوم شد كه شيخين رسول خدا ( صلى الله عليه وآله ) را - معاذ الله ! - صادق هم نمىپنداشتند . واگر معاندى التزام كند كه : شيخين اگر چه مىدانستند كه كسى كه خواهد رفت ، به سلامت باز خواهد گشت ، وخوف هلاك خود ‹ 324 › نداشتند ، ليكن محض به جهت شدّت برد ، امرى را كه امتثال آن به حسب حديث “ صحيح مسلم “ لابدّ بود ترك كردند .

--> 1 . المفهم 3 / 647 .