رسول الله صلى الله عليه [ وآله ] وسلم صلّى ركعتين وأبا بكر وعمر ؟ ! فقال : بلى ، ولكن عثمان إمام . . أو أُخالفه ؟ ! والخلاف شرّ ( 1 ) . ‹ 174 › پس اگر عثمان به عذر تأهل وقصد أقامت ، اتمام مىكرد ، عبد الله بن عمر وابن مسعود چرا مجبور بر اتمام مىشدند ؟ ! ايشان تأهل در منى وقصد أقامت نكرده بودند كه اتمام مىنمودند ، بيچاره‌ها فقط به خوف عثمان تقيةً اتمام مىنمودند ! واگر مخاطب ادعا كند كه ايشان تأهل نموده بودند ، وقصد أقامت داشتند . پس بي دليل مسموع نيست . ومع هذا باطل مىكند آن را اينكه ابن مسعود وابن عمر آنقدر جاهل نبودند كه در صورتي كه اتمام به اجماع واجب باشد ، قصر را واجب دانند . واگر جاهل هم بودند پس مىبايست كه به تنبيه عثمان متنبه مىشدند وبر خلاف شرع مصرّ نمىماندند ! وشيخ عبد الحق دهلوى در “ شرح مشكاة “ گفته : در سبب گزاردن عثمان . . . چهار ركعت ، وجوه بسيار گفته‌اند ، ودر شرح آن را ذكر كرده‌ايم ، أقرب وجوه آن است كه : در موسم حج مردم بسيار - از اعراب از أهل بدو وغيرهم كه عالم به تفاصيل احكام نبودند - جمع

--> 1 . إزالة الخفاء 2 / 246 .