موجب انتظام أمور وفتوح بسيار شد ورنگ خلافت دگرگون گشت وجيوش وعساكر وولايت وأقاليم وقلمرو مملكت طول وعرضى پيدا كرد كه هرگز در زمان اكاسره وقياصره به خواب نمىديدند : از قسطنطنيه تا عدن عرض ولايت اسلام بود ، واز اندلس تا بلخ وكابل طول آن ، كاش اگر قتله عثمان ده دوازده سال ديگر هم تن به صبر مىدادند وسكوت كرده مىنشستند ، سند وهند وترك وچين نيز مثل إيران وخراسان يا علي يا علي مىگفتند ، آن اشقيا نفهميدند كه هر چند عثمان بنى أمية را مسلّط كرده واز دست ايشان كار گرفته اما آخر نام ، نام محمد [ ( صلى الله عليه وآله وسلم ) ] وعلى [ ( عليه السلام ) ] است . خراسان را عبد الله بن عامر بن كريز ‹ 81 › فتح نموده وحالا در مشهد وشيراز ونيشابور وهرات ، غير از نعره حيدرى شنيده نمىشود ، آخر چون عثمان وبنى أمية در ترك وچين وراجپوتانه وهند وسند نرسيدند محمد [ ( صلى الله عليه وآله وسلم ) ] وعلى [ ( عليه السلام ) ] را هم مردم اين ديار نشناختند وغير از رام ( 1 ) وكشن ( 2 ) وگنگا ( 3 ) وجمنا ( 4 ) پير و

--> 1 . به اعتقاد هنود يكى از نامهاى خدا كه در مظهرى حلول كرده باشد . . . يكى از أوتاد - يعنى مظاهر پروردگار - كه به صورت بشر براي تنبيه ديوان مردم خوار به زمين آمد . 2 . كشن : گشن ، فحل ، بسيار انبوه ، فراوان ، بسيار انبوه ، به عقيدة محققان . . . أصلا به معناى نر وفحل ومجازاً به معناى بسيار انبوه وفراوان استعمال شده . مراجعه شود به لغت نامه دهخدا . كشن شهري است در هند واقع در ناحية كرالا ، وآن مهمترين بندر ساحلى مالابار است . فرهنگ فارسي معين 6 / 1581 . 3 . گنكا : گنگ . گنگ : نام قبله پيشينيان است كه بيت المقدس باشد . نام بتكده اى است از بتكده‌هاى چين ، نام بتخانه اى است در تركستان . رودخانه اى باشد بسيار بزرگ در هندوستان . . . هندوان به آن اعتقاد بسيار دارند ، ودر آن آب غسل كردن ومرده‌هاى خود را سوختن وخاكستر واستخوانهاى آنها را در آن آب ريختن فوز عظيم وسبب درجات ومزيل سيئات مىدانند . . . منبع آن كوهستان سوالك است از جمنا والله آباد گذشته مشروب مىكند . . . أهل هند . . . گويند : منبعش از بهشت است واز آن آب تا دويست فرسنگ به تبرك برند وعظما وكبرا را به وقت وفات به آن غسل دهند وأكفان خود را بدان آب برآرند ومعابد خو را بدان شويند . . . شعب معروف آن عبارتند از جمنا و . . . مراجعه شود به لغت نامه دهخدا . 4 . جمنا : رودى است در هند . مراجعه شود به لغت نامه دهخدا واژه : گنگ . ظاهراً أسامي گذشته از نامهاى مرتاضهاى معروف هندى وأمثال آنها باشد .