من بنده ء خدا وبرادر رسولش هستم ، ومن بزرگ ترين گواهى دهندگانم ، اين مطلب را بعد از من كسى نمى گويد ، مگر شخص بسيار دروغگو . من هفت سال پيشتر از مردم نماز خواندم . با وجود تشريع قبلي نماز ، ادعاى اجماع بر مدنى بودن آية وضو ( 1 ) شده است ، ( 2 ) چنان كه آية مذكور در سوره ء المائدة قرار دارد كه آن را هم مدنى مى دانند . ( 3 ) البتة بدون شك ، چنان كه از خود آيات اين سوره ء مباركه استفاده مى شود ، برخى از آيات آن در أواخر عمر شريف رسول أكرم ( صلى الله عليه وآله ) نازل شده است . با توجه به اين مطلب ، احتمال آن هست كه وضو در ابتدأ ، در برخى شرايط يا جزئيات به گونه اى ديگر بوده است وسپس با نزول آية كريمه ، سنت قبلي درباره ء وضو منسوخ گرديده است . برخى از روايات نيز به همين مسأله اشاره دارد . بنابر اين ، رد پاره اى روايات در مقام تعارض ، لزوما به معنى تكذيب آنها نيست ، زيرا ممكن است راويان ، حكمي را كه منسوخ شده است ، بدون توجه به اين جهت يا با در نظر داشتن وضوح نسخ آن ، نقل كرده باشند . اكنون با توجه به اين چند نكته ، آيهء شريفهء وضو وتيمم را نقل نموده وجهات مورد بحث را توضيح مى دهيم . خداوند متعال مى فرمايد : * ( يا أيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى

--> 1 . المائدة ، آيهء 6 . 2 . جلال الدين سيوطى ، الاتقان في علوم القرآن ، ج 1 ، ص 133 . 3 . همان ، ص 32 و 30 .