أبو القاسم گرجي

172

تاريخ فقه و فقها ( فارسي )

39 . الشهاب فى الشيب و الشباب : اين كتاب در سال 1302 ه با كتاب سلوة الخريف منسوب به جاحظ در مطبعة الجوائب به چاپ رسيده است . سيد در اين كتاب ، كه در سال 419 ه تأليف يافته است ، « 1 » بهترين سخنانى را كه در بارهء « شيب » و « شباب » گفته شده گرد آورده ، و معانى را با يكديگر سنجيده و نقد كرده است . او در اين زمينه از شعر ابن الرومى 46 بيت و از شعر ابو تمام 39 بيت و از شعر ابو عبادة البحترى 140 بيت و از شعر برادرش رضى 314 بيت و از شعر خود 463 بيت در اين كتاب آورده « 2 » و آخرين شعرى كه از خود آورده شعرى است كه در سال 421 ه سروده است . سيد مرتضى در اين كتاب از كتاب الغرر و الدرر خود بسيار ياد كرده است . « 3 » صاحب ادب المرتضى گويد : در اين كتاب نصوصى از كتاب الموازنهء آمدى ذكر شده است اثرى از آن در نسخهء چاپى الموازنه نيست ، لذا به نظر مىرسد كه نسخهء چاپى ناقص باشد . « 4 » 40 . طيف الخيال : بيشتر فهرست نويسان اين كتاب را در جملهء آثار سيد مرتضى ذكر كرده‌اند . وى اين كتاب را پس از كتاب الشهاب « 5 » و همانند همان كتاب در تتبع و عرض ابيات معانى و موازنهء بين آنها و نقد « آمدى » در موازنه تأليف كرده ، و در موضوع « طيف » متجاوز از 220 بيت از شعر ابو تمام و در همين حدود از شعر برادرش رضى و تعداد بسيارى از شعر بحترى و 325 بيت از شعر خود ، و نيز اشعارى از ديگران در مقام موازنه و تتبع ابيات معانى در اين كتاب گرد آورده است . « 6 » اين كتاب يك بار در سال 1374 ه در مصر از روى نسخهء دار الكتب المصريه تحت شمارهء 10313 كه از نسخهء خطى كتابخانهء « اسكوريال » عكسبردارى شده است و بار ديگر در سال 1958 م در بغداد در مطبعة دار المعرفه به چاپ رسيده است . 41 . الذريعة إلى اصول الشريعة : اين كتاب در اصول فقه شيعهء اماميه در چهارده باب ، و هر باب مشتمل بر چندين فصل نگاشته شده است و مباحث عمدهء آن عبارت است از : خطاب ، و امر و نهى و عموم و خصوص ، و مطلق و مقيد ، و مجمل و مبين ، و نسخ ، و اخبار ، و افعال ، و اجماع ، و قياس ، و اجتهاد و تقليد ، و حظر و اباحه ، و نافى ، و مستصحب حال .

--> « 1 » . ص 3 . « 2 » به غلاف نسخهء چاپ مطبعة الجوائب مراجعه شود . « 3 » . ص 9 و 12 و 15 و 20 . « 4 » ص 161 . « 5 » . طيف الخيال ، 13 ، چاپ مصر . « 6 » ادب المرتضى ، 162 .