أبو القاسم گرجي
159
تاريخ فقه و فقها ( فارسي )
اغلب ايام عمر را در گردش بسر مىبرده ، ولى قسمت مهم در قاهره اقامت داشته است . « 1 » او داراى تأليفاتى است كه از جمله : التعجب من اغلاط العامة فى مسألة الامامة « 2 » و كتاب النوادر و كنز الفوائد و الاستظهار فى النص على الائمة الاطهار و معونة الفارض فى استخراج سهام الفرائض را بايد نام برد . در كتب اماميه از نظرات او بسيار نقل شده است . « 3 » ابو عبد الله جعفر بن محمّد الدوريستى « 4 » كه از طريق قرائت روايت بر مفيد و مرتضى شاگردى آنان نموده است . « 5 » او داراى كتبى است كه از جملهء آنهاست : كتاب الكفاية فى العبادات و كتاب الاعتقادات و كتاب الرد على الزيدية . « 6 » يعقوب بن ابراهيم الفقيه البيهقى كه ديوان سيد را به اجازهء او در سال 404 روايت كرده است . « 7 » سيد مرتضى شاگردان بسيار ديگرى نيز داشته كه برخى از آنان را صاحب ادب المرتضى در پاورقى ص 120 كتاب خود ذكر كرده است . آثار علمى و ادبى سيد مرتضى . براى سيد مرتضى حدود هشتاد اثر علمى و ادبى ذكر شده كه در اين مقدمه بر آن چه صاحب ادب المرتضى ذكر كرده اقتصار مىشود : 1 . الانتصار : كتابى است در فقه متضمن احكامى كه قطعا و يا ظنا اماميه در آنها منفردند . اين كتاب دو مرتبه در ايران چاپ سنگى شده است : يكى در سال 1275 در ضمن الجوامع الفقهية و ديگرى در سال 1315 به طور جداگانه . اين كتاب بر بيش از 319 مسألهء فقهى مشتمل است و هم از نظر تاريخى و هم از نظر علمى حائز كمال
--> « 1 » . تاريخ يافعى ، حوادث 399 ، روضات الجنات ، 552 و كتب ديگر . « 2 » . اين نام به اين صورت از كتاب ريحانة الادب ، 3 / 352 گرفته شده است ، ولى در كتاب ادب المرتضى ، ص 119 التعجب من الامامة فى اغلاط العامة ضبط شده است . « 3 » . رك . تاريخ يافعى ، حوادث 399 و روضات الجنات ، 552 ، و مقدمه بحار الأنوار و ريحانة الادب ، 3 / 352 و كتب ديگر . « 4 » . چنان كه در معجم البلدان مذكور است از قراء رى ، و عبد اللَّه بن جعفر بن محمّد بن موسى بن جعفر ابو محمّد الدوريستى به آن منسوب است . « 5 » . در روايات با واسطه راوى بايد داراى مستندى باشد كه به استناد آن بتواند روايت را از راوى قبل از خود نقل كند و مستند يكى از چند چيز مىتواند باشد : 1 . شنيدن روايت از خود راوى ، 2 . خواندن روايت بر او ، 3 . اجازهء روايت كتاب او از او ، و مقصود از عبارت متن قسم دوم است . « 6 » روضات الجنات ، 144 . « 7 » . ادب المرتضى ، 120 به نقل از مقدمهء ديوان مرتضى مخطوط .