به آن سزاوارتر بودند و مرد يكتاپرستى چه خداوند داناى بر همه چيز بوده است 27 كه خواب پيغمبرش راست كرد و البتّه شما سر تراشيده و موى كوتاه كرده و ناخن گرفته ، آسوده به مسجد الحرام مىرويد و ترس نداريد پس آنچه را شما ندانيد او بدانست كه پيش از رفتن به مسجد الحرام گشايش و فتحى به زودى براى شما فراهم كرد [ در حديبيه يا خيبر پس بدانيد كه ] 28 او كسى است كه پيغمبرش را برهبرى و دين درست فرستاد تا بر همه اديان چيره اش كند و بس است گواهى خداوند بر دين و پيغمبرى 29 چون محمّد پيغمبر خدا است و همرهانش بكافران سختگيرند و با خود نرمدل كه ببينى به ركوع و سجودند و بخشش خداوندى بخواهند و پسند او را و در چهره شان نشان سجده نمودار است . اين گونه مردمند كه در تورات و انجيل مثلشان ياد شده است بمانند زراعتى كه شاخ خود را ز خاك بدر آورد و كومكش كرد تا تناور و استوار شد و برين خود چنان بايستاد كه كشاورزان را بزيبائى خود شگفت آرد [ چنين است كشت دين محمّد بدلها ] تا كافران را بپرورش مؤمنان خشمگين كند و خداوند به آنها كه مؤمن شدند نويد داده است كه بنيكوكارانشان مزد بزرگ دهد . سخن مفسّرين : ابو الفتوح : اين سوره مدنىّ است و بيست و نه آيه است طبرى : عبد اللَّه مسعود گفت : از حديبيه برگشتيم و به راه براى آسايش منزل كرديم و بخواب رفتيم و بتابش آفتاب بيدار شديم و پيغمبر هنوز به خواب بود . با يكديگر گفتيم قضاى نماز بجاى آريم كه پيغمبر بيدار شد و فرمود : بهر جور كه نماز مىخوانديد اگر فراموش كرديد يا بخواب مانديد به همان جور بخوانيد در اين ميان شتر پيغمبر را گم كرديم و گشتيم تا آن را در پاى درختى يافتيم كه مهارش بشاخه ى آن گير كرده بود . آوردند و آن حضرت سوار شد و به راه ميرفتيم كه وحى بر آن حضرت آمد و در چنين حال بر پيغمبر بسيار ، سخت مىگذشت و چون برگذار شد و آن حضرت آسوده گشت ما را خبر داد كه سوره ى * ( إِنَّا فَتَحْنا ) * نازل شده است . و مجمّع بن حارثه ى انصارى كه از قاريهاى قرآن بود گفت : با پيغمبر