خود منّت ننهيد بلكه اگر راستگوئيد و مسلمان خدا بر شما منت نهاد و بخشش كرد كه بايمان رهبرىتان نمود 18 و البتّه خداوند پوشيده هاى زمينى و آسمانى بداند و به آنچه كنيد بينا بود . سخن مفسّرين : ابو الفتوح : اين سوره مدنىّ است و هجده آيت است . و اين سوره و ديگر سوره هاى تا آخر قرآن را مفصل نامند و جملگى اينها را مفصّلات ناميده‌اند يعنى زياد از هم جدا شده چون اين سوره ها كوتاه است و بسم اللَّه در ميان اينها زياد است و بوسيله ى بسم اللَّه از هم جدا شده‌اند . و از پيغمبر نقل است هفت سوره ى دراز كه آياتش زياد است بجاى تورات به من دادند و سبع المثانى را كه هفت سوره است و قصّه ها در آنها مكّرر شده است يا آياتش دو به دو براى رحمت و عذاب است بجاى انجيل به من دادند و سوره هاى صد آيتى بجاى زبور و اين سور مفصّلات برترى خداوندى است كه به من داده شده است . كشف : عموم مفسّرين اين سوره را مدنىّ دانسته‌اند . ابن عبّاس گفته است : آيت « يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ - الخ » در مكّه آمده است و بقيه بمدينه « بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » كشف نوشته : جعفر صادق عليه السّلام را پرسيدند از معنى « بسم » گفت : اسم از سمت راست و سمت داغ بود . چون بنده گويد : بسم اللَّه ، معنى آن است كه داغ بندگى حقّ بر خود ميكشم تا از كسان او باشم داغ الهى بر خواصّ اهل اخلاص گفتار بسم اللَّه است . هر كه اين داغ دارد در حمايت جلال است و در رعايت جمال و در خلعت قبول و اقبال و هر كه اين داغ ندارد اسير كسير « 1 » است و رنجور مهجور ظاهر او سخره ى سلاطين و باطن او پاى سپرده ى مرده ى شياطين . پس جهد كن اى جوانمرد تا داغ عبوديت حق بر سر خود كشى تا سعيد هر دو سراى گردى . بنده ى خاصّ ملك باش كه با داغ ملك روزها ايمنى از شحنه و شبها ز عسس

--> ( 1 ) از كسر بمعنى شكستن است يعنى گرفتار و درهم شكسته . « مؤلف »