ابراهيم عاملي ( موثق )
24
تفسير عاملي ( فارسي )
گفتهاند : 1 - اين جمله در اين آيه براى اين است كه تا هنگام رفتن مسلمانان به مسجد الحرام عده اى خواهند مرد و همه ى آنها كه در وقت نزول آيه بودهاند وقت جنبش بسوى مسجد زنده نخواهند بود از اين روى گفته شده است از شما مسلمانان آنها كه خدا بخواهد و بسرنوشت او كرده درون مسجد مىرويد . دوم - معنى جمله « اگر خدا بخواهد » نيست و مشروط نشده است بلكه معنى اين است كه البتّه با كومك و سرنوشت حقّ خواهيد رفت 3 - مقصود شرط نيست كه خدا نداند و شرط كند بلكه آوردن اين جمله براى آموختن بمردم است كه در وعده ى بآينده اين را بگوئيد 4 - « إِنْ » بمعنى شرط و اگر نيست و بمعنى اذ و چونكه مىباشد يعنى البتّه مىرويد چون خدا خواسته است 5 - ابو القاسم بلخى گفته است : چون امر و مشيّت در معنى متناسب هستند « شاءَ » بمعنى « امر » است يعنى اگر دستورى از سوى حقّ رسيد خواهيد رفت 6 - اين جمله از گفتار پيغمبر ( ص ) است نه سخن حقّ كه نداند مشيت خودش چيست ؟ بلكه پيغمبر مىگويد اين ورود به مسجد در صورتى است كه خدا بخواهد و مشيّت او باشد . مجمع : بعضى گفتهاند : اين جمله مربوط به كلمه ى آمنين است يعنى البتّه وارد مسجد خواهيد شد و اگر خدا بخواهد آسوده دل نيز خواهيد بود . « فَتْحاً قَرِيباً » 27 يعنى فتح خيبر كه پيش از ورود بمكّه بود و بعضى گفتهاند يعنى صلح حديبيه كه بهترين گشايشها براى مسلمانان بود . « لِيُظْهِرَه عَلَى الدِّينِ كُلِّه » 28 مجمع : يعنى تا خداوند دين اسلام را بوسيله ى برهان و دليل بر همه ى اديان برتر كند . و بعضى گفتهاند : يعنى بغلبه و نشر اسلام در شهرها ، كه تكميل چيرگى و رسيدن اسلام بهمهء شهرها هنگام ظهور مهدى موعود ( ع ) خواهد بود . كشف : يعنى هنگام فرود آمدن عيسى از آسمان دين اسلام برتر همه ى اديان خواهد بود . بعضى گفتهاند چون دين اسلام به همه جا رسيد و بر بعضى شهرها بر ديگر اديان چيره شد مانند اين است كه بر همه ى آن شهرها و دين