كره بود در آن زمان از امريكا نشانى نبود و آنچه در دريا حركت كرد جز آفتاب و آب چيزى نيافت كه آفتاب همه روزه به آن جا فرو ميرود يعنى همان آب سياه رنگ كه عرب آن را عين حمئه ميخواندند . چون از مغرب مأيوس شد راه مشرق راى پيش گرفته از راه مصر و عقبه و ارض روم و قفقاز كه تمام خشكى متّصل است بسوى مشرق زمين شتافت تا رسيد بدامنه ديوار چين و در آنجا بقدرى امم وحشى سر و پا برهنه يافت كه نه ، بر تنها ، ساترى داشتند و نه ، از چشمه آفتاب ، مستور بودند ، چون در فنّ سدّسازى مهارتى داشت كه مثل سدّ مأرب ساخته بود اقوام متمدّن چين از او تقاضاى اصلاح سدّ ميان خود و آن وحشيها كردند و مقصود از سدّ ما بين السدّين اصلاح و ترميم خرابيهاى سدّ سابق بوده و اصل آن سدّ از سلاطين چين و خيلى قديمى بوده است و در تاريخ امپراطور چين كه اسمش « شيه توانك » بوده ساخته شده است ، و اين قوم وحشى همان نژاد تركى است كه بنام خزر ، تتر ، ترك ، مشهور بوده‌اند ، و چون عربها كلمه « يأجوج و مأجوج » را اعجمى دانسته‌اند بايد جيم آن مصارى و كاف عجمى باشد كه « ياكوك و ماكوك » باشد كه گاهى بغين تبديل ميكنند مثل گرام ، جرام ، غرام ، گمرك ، جمرك ، و تلگرام و تلغراف ، بنابراين مىشود اصل آن قوم ، ياكو و از اسلاف ياغور و ماكو از اسلاف باكور كه در حدود قفقاز مى - زيسته‌اند باشد « . معجم البلدان در كلمه طوس باختصار : ميان طوس و نشابور قصارى شگفت - آور است كه گويند تبّع پادشاه يمن كه آهنگ چين داشت اين راى ساخت و خزانه و خانواده خود راى به آن جا گذاشت و چون از چين برگشت آنها راى با خود برد . طنطاوى : بيشتر علما معتقدند كه ذو القرنين اسكندر رومى پسر فيليپ است كه تاريخ او راى در مدارس درس ميدهند . و أبو ريحان گفته است از قبيله حمير است و نامش ابو كرب بن افريقش بوده و اين افريقش قشون خود راى تا كناره مديترانه برد و از آنجا بتونس و دگر سرزمينها ، از اين جهت همه آن قارّه راى بنام او « افريقيا الحميرى » ناميده‌اند . و اگر از من بپرسيد كه كداميك از اين دو نظر