در دفتر چهارم ضمن قصّه ى گور كنى آموختن قابيل : زان كه خاك اين زمين با ثبات باز گويد با تو ز انواع نبات در زمين گر نيشكر ور خورد نيست ترجمان هر زمين نبت وى است پس زمين دل كه نبتش فكر بود فكرها اسرار دل وا مىنمود جنبش هر كس بسوى جاذب است جذب صادق نى چو جذب كاذبست ميروى گه گمره و گه در رشد رشته پيدا نى و آن كت مىكشد اشتر كورى مهار تو متين تو كشش ميبين مهارت را مبين 7 - آيت آخر « الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي » ميتوان روح را تعريف كرد به اين عبارت حكماء : خاصيّت تكاملى اجسام آلى كه روح نباتى و حيوانى و انسانى باشد يعنى آنچه موجب جلو رفتن و ماندن اينها است كه اگر از آنها گرفته شود گياه خشك مى - شود و انسان و حيوان ميميرند و البتّه اين خاصيّت در انسان موجب تسلَّط او است بر ديگر موجودات و همان است كه براى او عالم ديگر فراهم مىكند و در فلسفه به عربى نفس ناطقه و به فارسى روان ناميده شده است ، و غير از اين تعريف آنچه را در اطراف روح با حيات بخواهيم بگوئيم بايد اعتراف كنيم كه هنوز معمّاى حيات و جاندار شدن حلّ نشده است و به آنچه در آيه گفته شده است سخن كوتاه كنيم . [ سوره الإسراء ( 17 ) : آيات 86 تا 111 ] وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ ثُمَّ لا تَجِدُ لَكَ بِه عَلَيْنا وَكِيلًا ( 86 ) إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ إِنَّ فَضْلَه كانَ عَلَيْكَ كَبِيراً ( 87 ) قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِه وَلَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً ( 88 ) وَلَقَدْ صَرَّفْنا لِلنَّاسِ فِي هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ فَأَبى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُوراً ( 89 ) وَقالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى تَفْجُرَ لَنا مِنَ الأَرْضِ يَنْبُوعاً ( 90 ) أَوْ تَكُونَ لَكَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَعِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الأَنْهارَ خِلالَها تَفْجِيراً ( 91 ) أَوْ تُسْقِطَ السَّماءَ كَما زَعَمْتَ عَلَيْنا