سخن نادرست مشركين را ، آن را بگويند و پيروى كنند كه بهتر است و برتر مثل اين آيه « فَبَشِّرْ عِبادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَه » . حسينى : يعنى در برابر بد رفتارى كافران درشتى نكنند و دعا كنند كه خدا شما را هدايت كند ، و در تبيان است كه يكى بعمر دشنام داد او خواست بدشنام تلافى كند ، اين آيه نازل شد بدستور عفو و بخشش . « رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِكُمْ إِنْ يَشَأْ يَرْحَمْكُمْ أَوْ إِنْ يَشَأْ يُعَذِّبْكُمْ » 54 طبرى : روى سخن با اعرابى است كه در آيت جلو گفته شان نقل شده است كه پس از آنكه استخوانى پوسيده شديم چگونه مخلوقى تازه خواهيم شد ؟ در جواب گفته شده است : اگر خدا بخواهد بشما رحم مىكند تا توبه كنيد و از اين بيهوده گوئيها دست برداريد ، و اگر بخواهد خوارتان ميدارد و دور از ايمان تا بكفر بمانيد و بعالم ديگر عذاب بچشيد . مجمع : يعنى خداوند از حال شما خبردار است ، و بر طبق مصلحت كارهاى شما را معيّن مىكند كه اگر بخواهد رحمت و يا عذاب مىكند . و جبّائى گفته است : يعنى اختيار رحمت و عذاب با او است تا مردم در بيم و اميد باشند ، حسن گفته است : يعنى اگر مشيّت حقّ و سرنوشت شما باشد توبه ميكنيد و مشمول رحمت ميشويد ، و گر نه پايدار در نافرمانى خواهيد بود و گرفتار ميشويد ، بعضى گفته‌اند : يعنى اگر بخواهد بشما رحم مىكند كه از شر كافران نجات ميدهد و از مكّه بيرون ميبرد و گر نه گرفتار آزار آنها مىكند ، و گفته‌اند : اگر بخواهد بفضل خود رحم مىكند و گر نه بموجب عدالت گرفتار مىكند . [ ابو الفتوح : اگر رحمت كند بفضل و كرم كند و اگر عذاب كند بعدل كند و او عالم است بتفاصيل اعمال شما و مقدار استحقاق شما . آنگاه خطاب كرد به رسول و گفت : « وَما أَرْسَلْناكَ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا » ما نفرستاديم ترا تا و كيل ايشان باشى و موكّل بر ايشان و ايشان را بقهر و جبر منع كنى از كفر و معاصى ] « 1 » .

--> ( 1 ) استاد ما ميرزا ابو الحسن شعرانى اعلى اللَّه مقامه : فرموده : چون خدا بارادهء خود انسانرا مختار آفريده است ، و جبر خلاف طبيعت او است و تربيت اجبارى مانند آنست كه درختى را زير سرپوش پرورند ، پيغمبران خدا هم بمردم راه حقّ را تعليم ميدادند و داعى خير ايجاد ميكردند تا آنها خود به اختيار خود طريقهء درست را برگزينند ، و از بدى باراده خود اجتناب كنند ، اما ستمكاران مانند فرعون و ديگر دشمنان دين انسان را مانند جماد آلت اجراى مقاصد خويش قرار ميدهند كه خواه و ناخواه ارادهء جبّاران را اجرا كنند و اين خلاف طريقه ى انبياء است و مخالف طبيعت به اين جهت كه جبّاران بر دينداران پيروز نخواهند شد چون قسر بر طبيعت غلبه نمىكند ( مصحح ) .