را حس نكردند . « يَدْعُ الإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَه بِالْخَيْرِ » 11 طبرى : يعنى انسان فرق نميگذارد ميان نفرين و خير خواهى كه در هنگام خوشى دعاى بخير براى فرزند و خويشان خود مىكند و در هنگام غضب آنها را نفرين مىكند ولى خداوند بر او منّت دارد كه دعاى بد و نفرينش را مستجاب نميكند و اگر نفرين او را مثل دعاى خيرش مستجاب كند آدمى نابود خواهد شد . مجمع : اين جمله چند معنى شده است : 1 - آدمى در سود طلبى عجول است و ندانسته طلب شرّ براى خود مىكند ، 2 - انسان شتاب در طلب مىكند و مباح و ممنوع را بيكسان از خدا ميخواهد و به همانطور كه در خواهش خوبى عجله مىكند در دعاى بشرّ هم شتاب مىكند . 3 - آدمى زود منضجر و دلگير مىشود و در سختى و آسودگى بيطاقت است ، 4 - مقصود آدم ابو البشر است كه چون روح به او دميدند هنوز روح از نافش نگذشته خواست بلند شود نتوانست و فرزند او هم مثل او است ، كه شتابنده است و هر چيزى را هنگام نارسيده ميخواهد بدست آورد . تنوير المقباس : مقصود از انسان در اين آيه نضر بن حارث است . « وَكُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناه طائِرَه فِي عُنُقِه » 13 كشف : طائر يعنى كار و بخت و عاقبت و ابو عبيده گفته است : يعنى بهره اى كه در سرنوشت شخص معيّن شده است خوب باشد و سعادت يا بد باشد و شقاوت ، سدّى گفته است : يعنى نامه ى كارش بقيامت به طرف او پرواز مىكند و در گردنش مثل گردنبند ميماند . مجاهد گفته است : يعنى هر فرزند كه به دنيا آيد در گردنش برگى است نوشته كه اين مولود خوشبخت است يا بدبخت . و بعضى گفته‌اند : يعنى كار هر كس را برايش آسان كرديم كه بخواهد نيك يا بد كند و به آن وادارش كرديم كه كار خود را بكند . مجمع : بعضى گفته‌اند : يعنى براى هر كس از خودش دليل قرار داديم كه نيكوكار است يا بدكار ، چون طائر بمعنى آن چيزى است كه عرب خير و شرّ آينده ى خود را معيّن مىكند ، پس هر كس دليل شاهد آينده ى خود است .