حقيقتى است در دنباله ى حيات بشر كه بايد اختلافات نمودار شود . و همچنين از جمله ى « ليعلم الَّذين كفروا » شايد بتوان معنى الزام و ناگزيرى استفاده كرد ، يعنى اين زندگى آدمى در دنيا جورى است كه بايد عاقبت آن علم و اطَّلاع بر گفتار دروغ و انحراف در مدّت حيات و دوران گذشته باشد ، 3 - آيات 48 - 49 از « * ( أوَ لَمْ يَرَوْا إِلى ما خَلَقَ ) * - تا - * ( لا يَسْتَكْبِرُونَ ) * » شايد بتوان اشعار بيك مطلب استفاده كرد كه شما دقّت كنيد تا درك كنيد كه موجودات در برابر قدرت بيچاره و فروتن هستند شما آدميزادها نيز تا آن اندازه كه مشترك با ديگر موجودات هستيد در برابر عوامل طبيعت زبون و ناتوانيد ولى چون علاوه بر ديگر موجودات داراى فكر و اراده هستيد و زندگى شما غير ديگر موجودات است و وابسته ى بعلم و اراده ى شما است ، پس بايد علاوه بر ديگر موجودات بموجب علم و اراده نيز تسليم بفرمان باشيد و فروتنى كنيد . 4 - آيت 61 از اوّل كه گفته شده است « وَلَوْ يُؤاخِذُ اللَّه النَّاسَ » تا آخر خوب مى - توان فهميد تا چه حدّ اين عقيده ى عمومى غلط است كه انسان در دنيا مجازات عملش را مىبيند و ميگويند كارهاى انسان اثر وضعى دارد و سزاى بدى و خوبى خود را در دنيا مىبيند و مثلى دارند : بهر دست ميدهى به همان دست ميگيرى ، و مقصود اين است كه خداوند به همين عالم بدكار را گرفتار مىكند . اين آيه صريح است در بطلان اين عقيده كه ميگويد : اگر به اين عالم مجازاتى در كار باشد هيچ كس معاف از آن نخواهد بود چون هر فرد آدمى بموجب ساختمان بدنى و خواهشهاى نفسانى انحرافى دارد و ستم به خود و ديگران مىكند ، و جمله ى « ما ترك عليها من دابّة - » ممكن است بر خلاف گفته ى مفسّرين چنين معنى شود : اگر خدا در برابر ستم مردم مسئولشان كند همه مسئول هستند و جنبنده اى را يعنى يك فرد را هم رها نخواهد كرد چون هر فرد آدمى ستمى دارد به خود يا ديگرى و مستحقّ مؤاخذه است ، و در برابر ستمش موآخذه و گرفتارى خواهد داشت ، ولى مفسّرين بطورى كه نقل كرديم گفته‌اند يعنى همه را نابود خواهد كرد ، و به اين معنى بهتر ميتوان فهميد خلاف عقيده ى عموم را كه نتيجه ى بدى هر كس در هيمن دنيا ميرسد ، چون گفته شده استكه اگر