مردمى كه به خود ستم كردند وارد نشويد مگر با حالت گريه كه مبادا چون آنها گرفتار شويد ، سپس شتر خود را بشتاب راند و از آنجا بيرون شد . « يَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً آمِنِينَ » 82 مجمع : يعنى آسوده از خرابى آن خانه ها بودند ، و يا آسوده از عذاب خدا و يا آسوده از مرگ بواسطه ى درازى عمر « وَما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَالأَرْضَ وَما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ » انوار التنزيل : يعنى آسمان و زمين و آنچه ميان آنها است همه را طورى آفريديم كه فساد در آن استمرار نخواهد يافت و به زودى فساد را از بين ميبرد و شرور را نابود مىكند و قيامت آمدنى است و انتقام از آنها گرفته خواهد شد . « فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ » 15 مجمع : از علىّ عليه السّلام روايت شده است صفح جميل « الدّفع بلا عتاب » يعنى گذشت بىسرزنش و خرده گيرى . « وَلَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي » 87 طبرى : ابن عبّاس و ابن عمر ، و ابن - مسعود گفته‌اند : مقصود هفت سوره ى طولانى اوّل قرآن است ، و سعيد بن جبير گفته است : يعنى سوره هاى بقره و آل عمران ، و نساء و مائده و انعام و اعراف و يونس ، ناقل اين حديث گفت از او پرسيدم اين معنى سبع است ، پس مثانى چه معنى دارد ؟ گفت : يعنى در اين سوره ها قضا ، و قصص دوباره گفته شده است ، و ربيع از ابو العاليه نقل كرده است كه او گفت : سبع المثانى سوره ى فاتحه است كه هفت آيه است من به او گفتم مردم ميگويند : هفت سوره ى طولانى است ، گفت : اين آيه وقتى نازل شد كه از آن سوره ها چيزى نازل نشده بود . يعنى اين سور مدنى است . مجمع : از علىّ عليه السّلام و ابن عبّاس و سعيد بن جبير و مجاهد و قتاده و هم از امام باقر و صادق عليهما السّلام نقل شده است مقصود سوره ى فاتحه است كه دو بار در هر نماز خوانده مىشود و يا چون با سوره ى ديگر كه در نماز خوانده مىشود دو تا مىشود ، و يا براى اينكه دو بار نازل شده است . كشف الاسرار : چون سوره ى حمد هفت آيه است و يك نويت در مكّه اوائل نزول قرآن اين سوره نازل شد و يك بار در مدينه ، و جهت اين بود كه هفت قافله