بوسوسه ى شيطان كافر يا نافرمان ميشوند ، ولى اين وسوسه آنها را مجبور به اين اين كار نميكند و خود بوسوسه ى شيطان آن را اختيار كرده‌اند و فقطَّ اگر وسوسه نميبود ترك كفر و معصيت آسانتر بود پس اين مهلت شيطان دليل نميشود كه خدا كفر و معصيت خواسته باشد . « بِما أَغْوَيْتَنِي لأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الأَرْضِ وَلأُغْوِيَنَّهُمْ » 39 مجمع : اين جمله ها را چند معنى كرده‌اند : 1 - همانطور كه تو مرا گمراه كردى من مردم را گمراه مى - كنم ، 2 - در برابر اين كه مرا از رحمت خود نااميد كردى من آنها را به معصيت دعوت ميكنم تا نااميد شوند ، 3 - چون از راه بهشت ببيراهه و گمراهم كردى من مردم را گمراه ميكنم و دعوت بنافرمانى ، 4 - چون مرا بواسطه ى تكليف به سجده گمراه كردى من مردم را گمراه ميكنم ، و باى « بما اغويتنى » در نظر ابو عبيده بمعنى سوگند است و بعضى گفته‌اند معنى سبب است ، و مفعول « ازيّننّ » ساقط شده است ، يعنى باطل و چيزهاى بيهوده را در نظرشان ميآرايم . « مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ » مجمع : يعنى آنها كه عبادت خود را خالص كرده‌اند براى خدا ، و بقرائت بعضى كه « مخلص » بفتح لام خوانده‌اند معنى اين است : آنهائى كه خدا موفّق باخلاص كرده است . كشف : مردم كوفه و مدينه و شام بفتح و صداى بالاى لام خوانده‌اند و ديگران با كسر و صداى زير . روح : يعنى به آنها كه از شرك جلىّ و خفى پاك هستند حيله و تزوير من كارگر نيست چون با بصيرت و بيدارى موحّد حقيقى هستند . و صادق و مخلص بيك درجه است و از نيرنگهاى صفات نفس پاك است ، و صدّيق و مخلص بفتح لام نيز بيك مرتبه است كه جز حقّ نبيند و از تيرگى جدائى حقّ و مغايرت با حقّ پاك است و صاف و البتّه دسته ى دوّم دائره ى فكرى و احاطه ى كمالىشان بيشتر است ، و حافظ گفته است : طريق صدق بياموز و آب صاف اى دل براستى طلب آزادگى ، ز سرو و چمن