به راه راست باشند ، لكن روش بر تكليف است تا اطاعت و هدايت باشد يا مخالف و ضلالت . فى ظلال القرآن : يعنى اگر مردمى را قرآن دلهاشان از جاى نكند و به راه نياورد شايسته ى مؤمن است كه نااميد از آن شود مگر سرنوشت حقّ دگرگون باشد و همه را فرشته كند . « أَمْ تُنَبِّئُونَه بِما لا يَعْلَمُ فِي الأَرْضِ » 33 مجمع : يعنى آيا خدا را خبردار - مىكنيد كه او در زمين شريكى دارد و خود خبر ندارد . « وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ » 33 مجمع : با ضمّ صاد نيز قرائت شده است ، پس بقرائت مشهور يعنى آنها مردم را جلوگير از راه حق هستند و به اين قرائت معنى اين است كه خود محروم و ممنوع از آن هستند . « وَمِنَ الأَحْزابِ مَنْ يُنْكِرُ بَعْضَه » 36 ابو الفتوح : يعنى قريش مىگويند : تا كنون محمّد ما را به خدا پرستى دعوت مىكرد اكنون رحمان هم آورده است و ما رحمان را نمىشناسيم و او را منكريم . « وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ » 37 مجمع : اگرچه روى اين سخن با پيغمبر است ولى مقصود ديگران است ، يعنى اگر مردم پيرو خواسته هاى كافران شوند . ابو الفتوح نوشته است : در متابعت اهواء خلاف كردند كه در او چه معنى بود بعضى گفتند « فى شأن القبلة » و بعضى « فى باب الملَّة » . كشف : اين جمله ها اگرچه تهديد پيغمبر است ولى براى مأيوس كردن كافران است كه هرگز پيغمبر ميل بفكر و كار آنها نمىكند و گر نه گرفتار مىشود . « لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ يَمْحُوا اللَّه ما يَشاءُ وَيُثْبِتُ » 39 - 38 طبرى : يعنى ، وقت و اجل هر حادثه اى نوشته است و معيّن و هر نوشته و كتابى اجلى دارد و وقتى معلوم . و مجاهد گفته است : چون اين جمله ها آمد « ما كانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّه » قريش گفتند : اى محمّد تو هيچكاره هستى زيرا همه كار تمام است و هر چيزى وقتش معيّن است . براى جواب و تهديد آنها اين جمله ها آمد كه