ابراهيم عاملي ( موثق )
80
تفسير عاملي ( فارسي )
آنها خوددارى كردهايم مگر چند مورد براى نمونه ، ليكن قسمت مهّم و مورد گفتگوى ما قرآن است و گفته ى پيغمبر كه بايد بفهميم آيا لازم است اين دو را هم بگوشه اى بسپاريم چون كهنه است و براى زندگى ارزش ندارد يا لازم است حفظ و بحث و علم و عمل به آن ؟ از براى جواب درست به اين پرسش بايد چند مطلب گفته شود : اوّل - بايد بينديشيم كه چه چيزها كهنه مىشود و ارزش خود را از دست ميدهد و چه چيز ها هميشه لازم است و با ارزش ، دوّم - بايد فكر كنيم و بدانيم كه دين و گفته ى پيغمبر تا چه اندازه ارزش دارد و چه وقت كهنه مىشود ؟ سوّم - لازم است پيغمبر را شخصى بشناسيم كه بوسيله ى مخصوص يعنى وحى و الهام ميفهمد ، حقيقت روح و روان آدمى چه چيز است و چه جور مخلوقى است و از آغاز پيدايش تا ابد و براى هميشه چه احتياجاتى دارد ، و بايد چه بكند و چه نكند تا در مدّت عمر و زندگى خوش و آسوده باشد و هم خود را آماده كند كه از پس اين دوران هم بسوى آسايش و خوشى هميشگى رهسپار شود ، از اين جهت آنچه پيغمبر ميگويد غير گفته هاى رهبران سياسى و سلاطين و قانونگذاران و فلاسفه است ، و گر نه آنها كه ادّعاى پيغمبرى كردهاند بايد مردمى دروغگو و مزور و جاه طلب باشند كه ساليان دراز مليونها بشر را براى حفظ مقام خود اغفال كردهاند و آنها را كه مردم را براى وصول بمقام قتل عام ميكردند و شهر ها را خراب كردند از مدّعيان پيغمبرى بهتر بودهاند ، چون در كار خود تزوير نداشتهاند و ادّعاى ملك و حكومت ميكردند و مخالف را نابود مينمودند ، چهارم - پس از آن كه پيغمبر را شناختيم بايد بدانيم كه گفته ها و دستورهاى او از احتياجات اصلى بشر است كه قابل كهنگى نيست و با گذشت زمان عوض نميشود ، بقول منتسكيو ( روح القوانين چاپ دوّم ص 642 ) : « انسان ميتواند قوانين بشرى را تغيير دهد زيرا ممكن است يك قانون در يك موقع خوب و در موقع ديگر خوب نباشد ولى مؤسّسات مذهبى همواره بهترين قوانين را در نظر ميگيرند و چون نميتوان بهتر از آن پيدا كرد لذا غير قابل تغيير است » اين است سخن آن مرد دانشمند ولى بايستى بگوئيم جهت اينكه بهتر از قوانين مذهبى نيست ، آن است كه آن قوانين