معنى لغات : ظمأ - تشنگى ، نصب - رنج و خستگى و كوشش ، مخمصة - شكم خالى ز گرسنگى ، موطىء - جاى قدم و گام ، نيل - بمطلوب رسيدن ، تفقّهوا - چيزى و سخنى را فهميدند ، يلون - از مصدر ولى بفتح واو و سكون لام يعنى پيروى ، نزديكى ، يفتنون - از مصدر فتنة بكسر فاء و سكون تاء بمعنى تجربه و اطلاع به حقيقت چيزى بوسيله ى آزمايش ، گمراهى ، كفر ، رسوائى ، رنج ، عبرت و غيره ، عزيز - شريف ، قوى ، بزرگوار ، كمياب ، منيع و بلند مرتبه كه كس را به او دسترس نيست ، عنتّم - از مصدر عنت به فتح اوّل و دوّم بمعنى سختى ، گناه ، فساد . ترجمه : 120 و شما مؤمنين بدانيد كه روا نيست بر مردم مدينه و عربهاى پيرامونشان كه از پيغمبر كناره كنند و به سود خود از فرمان او جلو بدارند از اين روى كه [ چون همگام پيغمبر شدند ] و تشنگى و رنج و گرسنگى در راه خدا بينند و يا بسرزمين كافران گام نهند كه خشمگينشان كنند و يا ز دشمنى آسيبى بينند ، در هر يك از اين برخوردها بنامه ى عملشان نكوكارى براىشان نويسند چه خدا مزد نكوكاران نابود نمىكند 121 و هم اگر هزينه ى اندك يا بسيار كنند و دره اى به - پيمايند در كارنامه ى زندگىشان نوشته شود تا بهترين كارشان را خدا پاداش دهد . جهت نزول : آيت 122 « ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا » طبرى : مجاهد گفت : چند نفر از اصحاب پيغمبر به بيابان ميان چادر نشينها رفتند و به آنها دين و آداب آموختند و خوب استفاده كردند ، مردم به آنها گفتند : شما مؤمنين و دوستان خود را رها كرديد و آمديد بيابانى و چادر نشين شديد . اين سخن در آنها اثر كرد و همگى برگشتند ، چون حضور پيغمبر رسيدند اين آيه نازل شد . مجمع : كلبى از ابن عبّاس نقل كرده است : پس از نزول آيات براى توبيخ از همراهى با پيغمبر ( ص ) در جنگ تبوك مؤمنين عازم شدند كه در هيچ جنگى به جاى نمانند و روانه شوند و چون پيغمبر ( ص ) عده اى مأمور جنگ مىكرد همگى روانه ميشدند و پيغمبر را تنها ميگذاشتند ، اين آيه براى جلوگيرى از اين عمل نازل شد . ترجمه : 122 گردنگير مؤمنان نباشد كه همگان براى رهبرى ديگران كوچ