پيمانها بايستى شخص طرف قرار يا نزديكترين خويشان او اقدام به آن نمايند ، و بعضى گفته‌اند ، چون ابو بكر مأمور سرپرستى حاج بود علىّ عليه السّلام را مأمور اين كار فرمود تا رعايت حال هر دو بشود ، و اگر كسى بپرسد چرا اين سوره بسم اللَّه ندارد در جواب مىگوئيم : براى آن چند جهت گفته‌اند : 1 - از ابن عبّاس نقل شده است كه از عثمان پرسيدم چرا ميان انفال و برائه بسم اللَّه ننوشتيد ؟ گفت : هر سوره كه بر پيغمبر نازل مىشد مىفرمود : اين را در فلان محلّ بنويسيد و اين سوره آخر سوره اى بود كه نازل شد و جاى آن را معيّن نفرموده وفات كرد ، و چون قصّه ى آن دو همانند بود وصل به يكديگر نوشتند ، و قاضى گفته است : بعيد است كه پيغمبر ص موضع اين سوره را معيّن نفرموده باشد چون قرآن از جانب خدا و پيغمبر به همين نظم كه در دست ما هست مرتّب شده است ، پس حقّ اين است كه به موجب وحى و دستور پيغمبر اين سوره وصل به انفال شده است و بسم اللَّه نوشته نشده است . « 1 » 2 - از ابى بن كعب روايت شده است كه چون سوره ى انفال در بيان روابط با مردم است و اين سوره در قطع روابط ، اصحاب هر دو را متّصل به هم و بدون بسم - اللَّه نوشتند . 3 - چون اصحاب پيغمبر اختلاف داشتند كه اين دو يك سوره است ياد و سوره براى كمال مواظبت ، از هم جدا كردند تا يك سوره نباشد ، و بسم اللَّه ننوشتند تا دو سوره نشود . 4 - ابن عبّاس گفته است : از علىّ عليه السّلام پرسيدم چرا ميان اين دو سوره بسم اللَّه ننوشته‌اند ؟ فرمود : چون بسم اللَّه براى امان و آسايش است ، و

--> ( 1 ) چنان كه در مقدّمه مجلَّد اوّل نوشته‌ايم بر خلاف اين ترتيب سوره ها كه در اين دوران هست قرآنهائى از قرن اول ديده شده است و ابن نديم در فهرست ياد كرده است و ما هم چند نمونه ى آن را نقل كرديم و آنچه مفسرين اتّفاق دارند ترتيب آيات در سوره ها است كه به دستور خود پيغمبر بوده است ، و نظم سوره ها به سليقه ى اشخاص معيّن شده است ، از اين جهت ممكن است بگوئيم اين نقل ابن عبّاس از عثمان شاهد كلمه ى آيه بوده است نه سوره . ( مؤلف رحمة اللَّه )