اوّل براى تشبيه كافران عرب به فرعون است در نافرمانى و دروغ شمردن سخن حقّ و دوّم براى تشبيه آنها به يكديگر در گرفتارى و بيچارگى ، و بعضى گفته‌اند : اول بيان گرفتارى آنها و در دوم طرز گرفتارى آل فرعون توضيح شده است . « بِأَنَّ اللَّه لَمْ يَكُ مُغَيِّراً » الخ 54 طبرى : سدى گفته است : مقصود پيغمبر است كه نعمتى بود براى اعراب و چون قدر او ندانستند و نعمت خود را دگرگون كردند به وسيله ى آزار و فرار آن حضرت ، خداوند آن را به مردم مدينه ارزانى داشت و اين شرافت نصيب آنها شد . امام فخر : مقصود عقل است و سرمايه ى اصلى انسانى كه بالاترين نعمت است و نافرمانى حكم عقل و به كار نبردن آن تغيير نعمت است كه موجب خسارت است . سخن ما : در جمله ى « بِأَنَّ اللَّه لَمْ يَكُ مُغَيِّراً » « 1 » ممكن است اعتراض شود كه بسيار نعمتها و خوشيها از مردم گرفته مىشود با اين كه خودشان هيچ تقصير و كفران نعمت نمىكنند مانند سوختن و تلف شدن و آسيب رسيدن به سرمايه ها ، و سودها با همه كوشش صاحبان آنها در حفظ و ازدياد آنها . جواب اين است كه آيه براى بيان علَّت حوادث ناگوار بر انسان نيست و در دنباله ى نقل گرفتارى اعراب و مقايسه ى آنها با ملل گذشته مانند فرعونيان و پيشينيان او كه همگى به اين گونه عذاب و مجازات و غرق گرفتار مىشدند ، توضيح داده شده است كه اين جور پيش - آمدهاى بر خلاف انتظار نه اين است كه در فضل و خير خداوند نقص و مضايقه است بلكه از اين جهت است كه خود لياقت استفاده ى از آن را نداشته‌اند و از دست داده‌اند . چنان كه از مفسّرين نقل كرديم : مقصود اعراض خود مردم است از آن سرمايه ها و نعمتهاى بزرگ و اساسى عمومى بشر مانند عقل خود انسان و يا عقل

--> ( 1 ) لفظ « مغيّرا » كه به صيغه اسم فاعل آمده دلالت بر استمرار مىكند و از آيه اين فهميده مىشود كه اين از سنّتهاى الهى است كه هر قوم و مردمى تا هنگامى كه از نعمتهاى خدادادى به طور صحيح استفاده كنند و كفران نورزند و تغيير در روش نيك ندهند خداوند نعمت خود را از ايشان باز نستاند . ( مصحح )