سخن مفسّرين : « وَلا تَكُونُوا كَالَّذِينَ قالُوا سَمِعْنا » 21 مجمع : مقاتل و ابن جريج و جبّائى گفته‌اند : مقصود كافران هستند . ابن عبّاس گفته است : مقصود يهود بنى قريظه و بنى نضير هستند ، ابن زيد گفته است مقصود مشركين عرب است كه مىگفتند : ما قرآن را شنيديم و مانند آن مىتوانيم بگوئيم ، چنان كه نقل سخن آنها شده است در اين آيه « قالُوا قَدْ سَمِعْنا لَوْ نَشاءُ لَقُلْنا مِثْلَ هذا » . « إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ » 22 امام فخر : كلمه ى دواب ممكن است براى آن باشد كه چون آن مردم سخن حقّ نمىپذيرند مانند جنبنده و حيوان هستند و يا اندازه لياقت آنها نشان داده شده است كه از جنس عمومى جنبنده تفاوت ندارند . مجمع البيان : امام باقر ( ع ) فرمود : اين آيه توصيف قبيله ى بنى عبد الدّار است كه فقطَّ مصعب بن عمير و يك نفر ديگر از آن قبيله مسلمان شد . و بعضى گفته اند : مقصود نضر بن حارث بن كلده است كه از قبيله ى بنى عبد الدّار قصى بوده است . « الصُّمُّ الْبُكْمُ » 22 آلوسى در تفسير روح المعانى : جهت تقدم كلمه ى صمّ آن است كه سخن گفتن نتيجه ى شنيدن است پس چون حقّ را نشنيدند زبان - شان به سخن حقّ باز نمىشود . « لَوْ عَلِمَ اللَّه فِيهِمْ خَيْراً لأَسْمَعَهُمْ وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا » 23 طبرى : ابن جريج گفته است : يعنى اگر قرآن به گوششان برسد مىگويند : قرآنى ديگر بياور و يا مىگويند چرا از پيش خود چيزى نمىگوئى چنان كه اين سخنان آنها در قرآن نقل شده است قالوا « ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هذا » . و « قالُوا لَوْ لا اجْتَبَيْتَها » و اگر خواسته ى آنها پذيرفته شود و قرآنى ديگر بياوريم رو ميگردانند . كشف الاسرار نوشته : آه از قسمتى در ازل رفته قسمتى نه فزوده نه كاسته ، يكى رانده و حبلش گسسته يكى شسته و كردار او شايسته اين بايسته و آن نابايسته چه توان قاضى در ازل چنين خواسته . مجمع : يعنى اگر قابليت هدايت در آنها بوده آنچه را كه رو گردان از