ابراهيم عاملي ( موثق )
282
تفسير عاملي ( فارسي )
بعضى گفتهاند : اين براى جلوگيرى از سخن گفتن است آنگاه كه امام در عيد و جمعه خطبه مىخواند و يا در نماز است . مجمع البيان : از امام صادق عليه السّلام روايت شده است : ابن كوّاكه يكى از خوارج بود و مخالف على در هنگام نماز با آن حضرت به جماعت اين آيه را خواند و مقصودش توبيخ و ارشاد آن حضرت بود : « لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ » ( يعنى اگر مشرك شدى و از دين برگشتى همه ى زحمتهاى تو بيهوده خواهد شد و از زندگى زيان و خسارت ميبرى ) . چون آواز او به قرائت قرآن بلند شد ، على عليه السّلام آرام شد او به قرائت او گوش فرا داد . زجّاج گفته است : ممكن است مقصود اين باشد كه چون براى شما قرآن مىخوانند به آن عمل كنيد و از آن دستورها تجاوز نكنيد ، جبائى گفته است : اين آيه در اوّل تبليغ نازل شده است و لازم بوده است كه گوش بدهند تا بدانند و بفهمند ، احمد حنبل گفته است : ملَّت اسلام همگى متّفق هستند كه اين آيه براى نماز است كه بايد به قرائت آن گوش فرا دهند . كشف نوشته : سماع حقيقت استماع قرآن است و سماع روزگار مرد را بيش از آن زندگى دهد كه روح قالب دهد حظَّ عوام از سماع صوت است و نغمت آن ، و حظَّ خواصّ از سماع لطيفه اى است ميان صوت و معنى و اشارت آن ، عوام سماع كنند به گوش سر تا از غم برهند . خواصّ سماع كنند به نفسى مرده و دلى تشنه و نفسى سوخته ، لا جرم بار آورد ايشان را نسيم انسى و يادگار ازلى و شادى جاودانى ، و گفتهاند : حقيقت سماع يادگار نداء قديم است كه روز ميثاق از بارگاه جبروت و جناب احديّت روان گشت كه « ألَسْتُ بِرَبِّكُمْ » به سمع بندگان پيوست و ذوق آن به جان ايشان رسيد . ندانى كه مستودع آن در جهان است و مستقر آن در جان است . آنچه شاهد است نشان است و آنچه عبارت است عنوان است . آنچه در خبر گمان است در وجود عيان است . هفت اندام رهى به نداء دوست نيوشان است ، نداء دوست نه اكنونى است كه جاودان است .